boas e xenerosas


Unha escolma de artigos, entrevistas, estudos, novas, opinións, reportaxes... boas e xenerosas



GALEGO DE SEU(Web)


Colazo
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

Justo Beramendi: ?Murguía era o único que conceptualmente viu en Galicia unha nación?
28.01.2008
POR MANUEL VIDAL VILLAVERDE

Justo Beramendi González (Madrid, 1941) é catedrático de Historia Contemporánea da USC, da que foi vicerreitor (1990-1994). Cofundador do Museo do Pobo Galego e actual presidente da Xunta Reitora. Participou da creación das revistas Negaciones (Madrid, 1977), A Trabe de Ouro (Santiago, 1990) e Tempos Novos (Santiago 1997). Especializado na historia das ideoloxías e dos nacionalismos publicou numeros libros e artigos de investigación, entre os que cabe salientar Nacionalismos y regionalismos en la España de la Restauración (1983) e Vicente Risco no nacionalismo galego (1981). Recentemente publicou cecais a súa grande obra: De Provincia a Nación. Historia do galeguismo político, un exhaustivo volume de máis 1200 páxinas, obra na que traballou durante vinte e cinco anos.


Beramendi, teño diante de min o libro de máis de 1000 páxinas, por suposto da túa autoría; como non! Estou a falar De Provincia a Nación. Historia do galeguismo político. É realmente impresionante. Aínda non ando perdido nestas páxinas. Pasei da metade xa, e non é ningunha heroicidade. Ben, aínda que ti aclaras na introdución que non é máis que un poxigo ou pórtico, deixas moitas searas abertas para outros historiadores que queiran mergullarse no teu traballo?

Ningunha investigación histórica é definitiva, por moi ben feita que estea. Porén, na miña cómpre distinguirmos dous tipos de aspectos. Os do primeiro tipo son obxecto dun tratamento en profundidade e bastante exhaustivo, polo que no futuro os resultados poderán cambiar algún detalle pero non o fundamental. Estes aspectos son: a análise das ideoloxías galeguistas e nacionalistas dende o principio ata 1960 aproximadamente, a caracterización das bases sociais do provincialismo, o rexionalismo e o nacionalismo entre 1840 e 1936, a natureza e acción das súas organizacións e a relación destas coas restantes forzas políticas e coa sociedade galega no mesmo período. Os do segundo tipo, que si son susceptibles de ampliación e mellora no futuro, son basicamente dous: as biografías dos principais líderes e ideólogos (posto que estes no libro son contemplados en función da súa participación no movemento e non en si mesmos) e sobre todo o estudo do nacionalismo que xorde nos anos sesenta do século XX e chega a hoxe, do que se ofrece só unha primeira achega.



Outrosi: Como definirías ti, logo disto, a historia de Galicia, ou Galiza. Quero dicir que non entras, a propósito deste teu libro, en precedentes máis antigos, cal é o caso doutros historiadores, condicionados ou non pola súa militancia política (ideolóxica). Algunhas destas "premisas" inflúe na túa visión, na túa análise?

Aquí hai cando menos tres cuestións mesturadas. Primeira: a definición da historia de Galicia, definición que, tal como está formulada, só pode ser de índole metafísica, ou mellor, metahistórica. Na escritura da historia "de Galicia" caben dúas posturas de partida: imaxinar que "Galicia" é dende o principio dos tempos humanos unha sorte de "persoa" colectiva que no decurso do tempo vai desenvolvendo a súa personalidade predeterminada, igual que un embrión pasa a feto, o feto a neno, o neno a xove, e o xove a adulto; ou ben entender que "Galicia" é un territorio ben delimitado dentro do cal se suceden diferentes poboacións e tipos de sociedade (economía, política e cultura incluídas) que son as que hai que describir e explicar tanto na súa dinámica interna como nas súas relacións coas sociedades do contorno. Eu, naturalmente, estou pola segunda opción como todos os historiadores profesionais dos nosos días. A segunda cuestión, vinculada coa anterior pero diferente, é a dos posibles precedentes do galeguismo ou do nacionalismo en épocas anteriores ós seculos XIX e XX. Aquí é preciso distinguir entre a conciencia de ser etnicamente diferentes e un posible patriotismo conexo que son fenómenos moi antigos na historia da Humanidade, por un lado, e o nacionalismo polo outro. Este último implica necesariamente considerar a propia nación un suxeito lexítimo de soberanía. E tal idea e tal reivindicación nacen coas revolucións liberais a partir de finais do século XVIII, polo que é imposible que existan antes. A terceira cuestión é a das influencias ideolóxicas sobre os historiadores. Estas sempre existen. Pero a diferenza entre un historiador propiamente dito e un propagandista disfrazado de historiador está en que o primeiro sitúa conscientemente os obxectivos da descrición fiel do acontecido e a explicación racional e concordante cos feitos por riba das súas filias e fobias, mentres que o segundo non só fai o contrario senón que considera que facelo é unha virtude e unha obriga.



Ideoloxicamente falando, para nos entender, eu creo, xenerosamente preguntando, que a dereita e mesmo a esquerda deturpada falsean a historia, establecendo o apócrifo como verdade irresoluta, cando a Historia é en verdade outra cousa ben distinta do que lemos duns e máis dos outros. Cal é pois, Justo, a túa opinión?

No que atinxe aos que escriben historia, xa está contestado. Verbo dos que usan e abusan da historia con fins extrahistoriográficos (políticos, publicistas, etc), a deturpación maior ou menor das visións do pasado é un vicio xeral, pois tanto na dereita como na esquerda o que interesa é a procura do poder. Se a "verdade" histórica serve a ese fin, será respectada. Se non, será ignorada ou reinventada.



As bases ou alicerces menos utópicos do nacionalismo xa están en Rosalía antes que en Murguía? Ou polo contrario xa Añón, ou Curros, ou Vicetto, ou mesmo Manuel Antonio, Valle, e outras contrariedades, albiscan un fenómeno máis alá do romantismo provincialista ou "regionalista" prototipo Brañas?

Perdoa pero coido que esta pregunta é demasiado confusa. Non se pode mesturar a precursores provincialistas como Añón, Vicetto ou Rosalía con rexionalistas como Curros e Brañas e con nacionalistas como Manuel Antonio. Respondendo ó que creo é o cerne da pregunta, direi que antes do 1916-1918 o único que afirma conceptualmente que Galicia é unha nación é Manuel Murguía. Todos os demais seguen asumindo que Galicia forma parte da nación española, se ben desexan unha España descentralizada na que Galicia teña unha maior ou menor cota de autogoberno.



Os xermolos de moitas ideoloxías nacen antes de ser recoñecidos como tales?

Sempre. Unha ideoloxía nunca aparece feita e dereita da noite á mañá. A súa xestación é un proceso máis ou menos longo no que ademais herda algúns compoñentes doutras ideoloxías previas.



Pódese ser marxista-leninista, internacionalista sen deixar de reivindicar o independentismo?

Por suposto. Non hai que confundir o internacionalismo co cosmopolitismo. En todo caso, o dereito das nacións á autodeterminación (e mesmo á separación) foi incorporado antes da Grande Guerra polo propio Lenin ó programa do Partido Bolxevique, aplicado polo goberno soviético nos primeiros momentos da revolución (aínda que non despois) e exportado logo ó programa da III Internacional.



Para que serviu o nacionalismo /galeguismo unicamente cultural que reivindicaba a liña de Vicente Risco ou esoutro quebracabezas do piñeirismo?

Dende 1981 veño refutando, polo que se ve inutilmente, a falacia de que a liña de Risco é a dun "nacionalismo cultural". Risco, con todos os seus defectos e "traizóns" posteriores, foi o teórico maior do nacente nacionalismo galego nos anos vinte e como tal reivindicaba para Galicia unha "autonomía integral" que en realidade era unha Galicia confederada coas outras nacións ibéricas. Ademais a expresión "nacionalismo cultural" é intrinsecamente contraditoria. Todo nacionalismo, por riba das diferenzas tácticas ou de método de acción, é necesariamente político, pois ou se reivindica o dereito de autodeterminación (que non ten por que equivaler á separación) para a nación propia ou non hai nacionalismo. Poderá haber "galeguismo cultural" pero non nacionalismo. E ninguén pode negar, cos datos reais na man, que Risco foi un nacionalista galego, e moi radical no seu nacionalismo, ata 1936. Outra cousa é Piñeiro e o piñeirismo, que deixoude ser nacionalista contra 1950 para apuntarse a un labor de "galeguización" de todas as futuras forzas políticas democráticas da Galicia posFranco. ¿Serviu para algo esta estratexia? Coido que tivo unha consecuencia negativa e outras positiva. A consecuencia negativa maior foi impedir a reactivación do Partido Galeguista no tardofranquismo que, de producirse, cambiaría de abondo a natureza da transición en Galicia e o mapa político galego posterior. A positiva foi contribuír a que persoas e grupos de referente nacional español, mesmo algúns ex franquistas como Antonio Rosón, reivindicacións históricas do nacionalismo galego, nomeadamente a autonomía e a cooficialidade do galego.



Que é o mais importante para ti de Galicia?

A súa existencia mesma.



Sénteste e pensas como galego?

Nin eu nin ninguén sente e pensa "como galego" en todas as cuestións e circunstancias da súa vida. Para que tal cousa acontecese tería quer ser realidade o mito da "alma nacional", pero non o é. Nas túas relacións sexuais e afectivas, sintes e pensas como persoa cunhas determinadas inclinacións e un carácter individual, no que tanto dá que sexas galego como chinés. No seo da familia, es fillo, pai, irmán, etc, non galego. Se contemplas a situación da xente na África subsahariana, sentes e pensas como membro da Humanidade. Agora ben, hai cousas en que si tes que posicionarte como galego, ou non: na realidade, nos problemas e nas expectativas dos habitantes de Galicia e moi en especial nas súas relacións con outras comunidade e co Estado. Neses aspecto si sinto e penso como galego.



O clima pode condicionar a actitude do individuo?

Depende do individuo e depende do clima. Pero se preguntas se existe unha especie de determinismo climático sobre os pobos, rotundamente non.



Cal é a definición que farías a propósito do tempo?

Agás para os físicos, o tempo é unha desas percepcións fundamentais que cres saber o que é até que che pidan que o definas.



Existen de verdade os poetas ou a poesía?

Tan de verdade como existen os días e as noites.



Cal é o seu sentir co idioma?

Que cada quen ten dereito a usar pública e privadamente a súa lingua nai en toda circunstancia. E que cantos máis idiomas coñezamos, mellor.



Levas moito tempo agardando a Godot?

A estas alturas da vida o que realmente agardas é que se demore moito o único Godot posible.
Justo Beramendi: ?Murguía era o único que conceptualmente viu en Galicia unha nación?
Comentarios (1) - Categoría: nacionalismo galego - Publicado o 31-01-2008 22:13
# Ligazón permanente a este artigo
Unha mensaxe para Mariano
MANUEL RIVAS 18/01/2008

Moito se fala estes días das perdas e ganancias para Mariano Rajoy, o líder da dereita española. Por unha banda, ficha un tiburón, por outra, despréndese dun merlo branco. El saberá o que fai, que para iso é rexistrador da propiedade. No medio desta feroz loita darwinista, eu o que pensei é enviarlle un agasallo creacionista. Un exemplar de vagalume e outro de xoaniña.

O texto que acompañará este envío entomolóxico podería dicir o seguinte:

"As linguas non restan, Mariano. As linguas suman. As linguas non pesan. Non son un lastre para quen as leva. Pola contra, son elas as que levan o peso da historia enriba da cabeza. Móvense por unha sorte de enerxía interior, alternativa. O xeito en que traballan as verbas, a maneira de elas viviren, é moi semellante á relación que ten a avelaíña coa lámpada na noite. Porén, malia non ter peso, as linguas pertencen á natureza. Mesmo son o enxerto máis logrado e actúan coma o pole para a semente. Verbo desa fecundación, quixera lembrar que na lingua galega os seres máis nomeados son dous cativos coleópteros. O vagalume (de nome científico, lampyris nocticula) é chamado de máis de cen maneiras diferentes e algo semellante ocorre coa xoaniña (coccinella septempunctata). O vagalume emite luz. A xoaniña, coa súa forma esférica e sete puntiños mouros sobre o vermello dos élitros, trae a boa sorte se se pousa na man. O vagalume e a xoaniña escasean agora por mor dos herbicidas.

Unha lingua é comparábel a un senlleiro ecosistema. Se sentimos noxenta a queima dun bosque amazónico ou a seca dun río, ou a perda dunha obra artística e monumental, cómo ser insensíbel ante a vida das linguas!

Non hai fotografías das linguas feridas, das verbas fanadas, mais cada unha desas perdas deixa un cráter na boca da humanidade, unha chaga na gorxa da historia. Se tiveramos esas imaxes, serían estarrecedoras. Porque as linguas non son abstraccións nin simples artificios gramáticos. Teñen corpo e alma, que non van esgazados o un da outra.

A vida das linguas é unha metáfora das nosas vidas.

Hai dous espazos contrapostos no fondo submarino das rías galegas. O que os mariñeiros chaman almeiro, os lugares de cría e desove, un erótico leito de cores, e aqueloutro que chaman a marca do medo, as furnas do baleiro onde domina o silencio e os peixes non entran pola memoria do esquilmo. Cada lingua é un almeiro fronte a marca do medo, un viveiro fronte o baleiro uniformizador.

Entrado o século XXI, hai dous eixos nos que basear a civilización: o cultivo dos dereitos humanos e o da biodiversidade no mapa da natureza e das culturas. Eses dous cultivos están entrenzados e son hoxe a primeira proba de civilización, de calidade democrática.

Por que o vagalume e a xoaniña foron os seres máis nomeados? Quizais polo instinto das linguas, á procura da luz e da sorte". Stop. Fin da mensaxe.

Por qué enviar agora os dous coleópteros a Mariano? Non se trata de política. Non ten de ver nada coa campaña electoral. Non é unha mensaxe críptica. O que pasa é que Mariano cada vez que vén a Galicia pois solta un mesmo retrouso: "O que fai falta é menos galego e máis inglés". Nos últimos tempos, veña coa ladaíña: Menos galego, máis inglés. Un titular, don Mariano!, solicita o xornalista. E Mariano entoa o ritornello: "Menos gallego, más inglés".

A min esa demanda lingüística sorpréndeme moito. Desconcértame. Non porque Mariano sexa ou non galego. En Galicia hai máis xente que comparte esa idea, mais non é or auto-odio nin por ignorancia. É por desprendemento. En Galicia hai moitos galegos que falan galego. É un dos lugares do mundo onde máis galego se fala. Tamén hai moitos galegos que falan galego en castelán. E algúns que falan castelán en galego. A cousa non vai por aí. O meu desacougo con Mariano ten relación co seu papel de líder político conservador. E se é conservador, penso eu, por que non quere conservar? Conservar o galego, que o que necesita unha man de conservación. Home, se fai falta botarlle unha man ao inglés, pois tamén lla botamos.

O outro motivo de desconcerto é que Rajoy é de profesión Rexistrador da Propiedade. E logo a lingua galega non é unha propiedade? Hoxe en día todo o mundo sabe que a lingua é un recurso. Sábeno os suízos, que de propiedade entenden un ovo e a metade doutro, e por iso conviven con catro linguas. Sábeno os países poderosos e outros máis modestos ou de menos falantes. Vai ti a Islandia, que son 300.000, e dilles que para qué queren o islandés. Saes de volta no primeiro avión cunhas orellas de burro. Así que non entendo a razón pola que un rexistrador da propiedade, un home intelixente, en plenas facultades, quere que nos desprendamos de semellante propiedade. Pois mira que non é leira o galego! Con el podes falar e entenderte en Viana, en Porto Alegre, en Luanda, en Maputo, en Cabo Verde, en Goa, en Timor e mesmo en Pontevedra e no Vaticano. E non habería maneira de falar máis inglés sen achicar o galego? Unha cousa é ser políglota e outra troglodita.

Contrasta esta actitude co estilo tan sereno e respectuoso do conselleiro de Educación da Junta de Castilla-León, Juan José Mateos, que vén de ratificar o convenio para a incorporación do galego en todo o itinerario escolar na bisbarra do Bierzo. Coido que acae o exemplo, pois forma parte dun goberno autonómico conservador. Escoiteino falar este mércores, co gallo do acto a prol da lingua da asociación Xarmenta, co teatro de Ponferrada ateigado de xente, e o que el fixo foi un discurso da intelixencia e de defensa da diversidade. No Bierzo, que é parte administrativa de Castilla-León, pasouse en seis anos de 25 estudantes de galego a máis de 1.000 na actualidade.

No recente informe do PNUMA, o Programa das Nacións Unidas para o Medio Ambiente, fanse unhas afirmacións moi interesantes verbo das linguas. Paréceme fundamental ese enfoque. Considerar as linguas parte esencial do medio ambiente. Normalmente, falamos como respiramos. Mentres respiramos non nos poñemos a reflexionar sobre a importancia do aparato respiratorio. Dicía o poeta arxentino Manuel Lugones que el só foi consciente da importancia do aparato respitarorio o día que estivo a piques de afogar nunha praia. Pois ben. O que di o PNUMA é que a perda dunha lingua e do seu contexto cultural representa a queima dun libro de consulta único do mundo natural. De seguir a actual tendencia, calcúlase que dentro de 100 anos, o 90% dos idiomas do mundo estarán extinguidos ou a piques de se extinguir.

Eu ben sei que Mariano non quere que o galego estea nesa lista de desaparecidos, mais para iso hai que botar unha man. Ei! Ao pescozo, non.
Unha mensaxe para Mariano
Comentarios (2) - Categoría: normalización lingüística - Publicado o 21-01-2008 14:33
# Ligazón permanente a este artigo
Adeus ao bispo progresista
REPORTAXE

A morte de José Gómez augura un xiro conservador na diocese de Lugo
ARCADIO SILVOSA - Lugo - 14/01/2008

Aínda que afirmaba non crer en progresismo ou conservadurismo, a realidade é que en distintos ámbitos sempre se considerou ao que foi o bispo de Lugo nos últimos 27 anos, Frei José Gómez, como unha persoa de posturas claramente avanzadas. Moi contrapostas, en todo caso, aos valores que representa o arcebispo de Madrid, o cardeal Antonio María Rouco Varela, de quen se dá por feito que terá unha forte ascendencia sobre o seu sobriño, Afonso Carrasco Rouco, que pasará a ser o máximo responsable da diocese lucense o próximo 9 de febreiro.

"Era un bispo progresista, dentro do que pode ser o progresismo do obispado", afirma o sociólogo Bernardo García Cendán, quen coñecía persoalmente a frei José, falecido a pasada semana. "Era máis da liña de Tarancón, aínda que sen decantarse excesivamente", detalla Cendán, quen recorda que se chegou a publicar que o que foi bispo número 100 da diocese lucense non prestou o seu apoio a Rouco Varela para continuar á fronte da Conferencia Episcopal. O seu secretario persoal durante os últimos 25 anos, o sacerdote Mario Vázquez, tamén considera a José Gómez como un bispo que se situaba "na liña máis aberta" da Conferencia Episcopal, aínda que insiste en que ao prelado que agora repousa na capela de San Froilán non lle gustaban as divisións e sempre falaba de "os máis fieis a Xesús ou menos".

Sobre a súa suposta oposición a Rouco Varela, o sacerdote Vázquez apela ao segredo das votacións e evita entrar nunha cuestión que sitúa no "terreo especulativo". "É algo que se puido interpretar máis que outra cousa, porque el era moi parco en comentarios sobre a Conferencia Episcopal", remarca. Tamén aclara que Rouco falou en varias ocasións con frei José durante a enfermidade deste último, pero non deixa de ser unha realidade que o arcebispo de Madrid non acudira ás exequias que se celebraron o pasado xoves na catedral de Lugo.

García Cendán recorda ao bispo falecido como un galeguista "moi sensible". Tamén neste punto existe concordancia coa opinión de Vázquez, quen asegura que José Gómez "sempre foi un bispo que pediu aos seus sacerdotes que optasen polo galego".

É certo que Gómez "nunca impuña nada", pero chegou un momento no que se cansou de que algúns sacerdotes non lle fixesen caso na cuestión idiomática. Por iso adoptouse un acordo no obispado para que os sacerdotes da diocese, cando menos, utilizasen o galego nas súas homilías e na lectura do evanxeo.

Recoñecemento do BNG

A súa defensa do galego chegou até a sensibilizar aos sectores máis nacionalistas, até o punto de que o grupo municipal do BNG emitiu un comunicado de condolencia, á marxe do pronunciamiento institucional, para resaltar, entre outros valores, a permanente utilización do galego na sede do Obispado de Lugo.

Vázquez recorda ademais que prestou "un gran apoio" ao laicado e moitas das delegacións do obispado púxoas en "mans de laicos". Así, hoxe en día quen recibe na vigairía xeral aos matrimonios con problemas é María José, unha avogada que forma parte dese laicismo que impulsou unha persoa que sempre "fuxiu dos fastos sociais".

Con todo, frei José Gómez gañouse definitivamente ás clases progresistas cando apareceu, ocupando un lugar moi discreto, case ao final da marcha, nunha manifestación contra a guerra de Iraq. "El iso tíñao moi claro e estaba en contra de todo aquilo que fose violencia. É certo que foi a esa manifestación á que eu non lle puiden acompañar", recorda o seu secretario.

Tras a desaparición de Gómez, distinguido como bispo emérito, aventúranse novos tempos para a diocese lucense. Quen coñece ao que será novo bispo, Afonso Carrasco Rouco, destacan a súa timidez, pero tamén unha sólida preparación para o cargo.

"Temo moito á presión do tío", afirma unha persoa que coñece ben a Afonso Carrasco e tamén a Rouco Varela, de quen asegura que foi evolucionando cara a posturas conservadoras desde o mesmo momento en que se fixo bispo e que ten claro que volverá intentar presidir a Conferencia Episcopal.
Adeus ao bispo progresista
Comentarios (1) - Categoría: Pasamentos - Publicado o 15-01-2008 20:01
# Ligazón permanente a este artigo
Un galego perfecto
O Recanto Da Filosofía

MARCELINO AGÍS VILLAVERDE

As universidades, na súa dobre condición de institucións responsables da educación superior e da investigación, teñen vocación de universalidade. En tal sentido cultivan e promoven o manexo de linguas estranxeiras. Non só do inglés e das demais linguas europeas, senón de todas as que poidan abrir portas á colaboración internacional e o intercambio fecundo da ciencia. Por outra banda, vivimos tempos nos que a mobilidade de profesores e estudantes universitarios se converteu nunha realidade cotiá. Sen negar esta vocación universalista das nosas universidades, cada unha debe conservar a súa identidade respectando e promovendo o uso da súa lingua propia. As tres universidades galegas, como non podía ser doutra maneira, teñen dúas linguas oficiais, en coherencia coa propia realidade dun país que é tamén bilingüe.

Alén deste feito coñecido hai, dende hai anos, unha particularidade propia da Universidade de Santiago de Compostela, a Universidade histórica de Galicia, que acordou aceptar como lingua oficial no doutoramento a lingua portuguesa. Deste xeito, cada ano deféndense con total normalidade teses de doutoramento escritas na lingua de Camões, unha medida que facilitou a incorporación de estudantes portugueses ás nosas aulas, demostrando a irmandade lingüística que nos une con Portugal.

Deféndense tamén teses escritas en inglés, francés ou alemán por mor da participación nos doutoramentos europeos ou por necesidades da investigación. Pero non comparten a condición do castelán, do galego e do portugués que, polo menos no ámbito do doutoramento, teñen a condición de linguas oficiais.

Se cadra por coherencia con esta política lingüística universitaria, a primeira vez que visitei a Universidade Mackenzie de São Paulo pronunciei cada unha das tres conferencias encomendadas nas miñas tres linguas oficiais: castelán, galego e portugués. Para o meu abraio, cando rematei a palestra pronunciada en galego veu felicitarme un estudante brasileiro, agradecendo o esforzo que fixera por falar portugués. Daquela decateime de que, en realidade, en Brasil falaban un galego perfecto, aínda que case ninguén o sabía.
Un galego perfecto
Comentarios (3) - Categoría: reintegracionismo, o galego internacional - Publicado o 10-01-2008 21:00
# Ligazón permanente a este artigo
Morre ós setenta anos o creador Xaime Quessada
O creador ourensán Xaime Quessada faleceu onte aos 70 anos a consecuencia dunha longa e penosa enfermidade. O artista galego, un dos de maior pro- xección, será enterrado hoxe no Carballiño


Xaime Quesada Porto

O pintor ourensán Xaime Quesada Porto -coñecido artisticamente como Xaime Quessada- recibirá sepultura hoxe no cemiterio de Señorín, do Carballiño, no que foi enterrado o seu fillo en xuño do 2006, segundo fontes familiares.

Quesada Porto, de 70 anos, faleceu pouco despois do mediodía a consecuencia dunha longa e penosa enfermidade. Cando o féretro chegou ó tanatorio de Santa Mariña xa o esperaban os seus amigos, entre os que se atopaba o escultor Acisclo Manzano, aínda que foi constante a presenza nestas instalacións de amigos e persoas dos ámbitos cultural e político de Ourense.

Entre os que acudiron a despedirse do pintor atopábase o comunista histórico galego Manuel Peña Rey, que dixo do artista desaparecido que foi "un colaborador infatigable nas denuncias da realidade".

Segundo Peña Rey, Quessada tiña un discurso de "combate ideolóxico comprometido" e lembrou que na súa obra plasmou "realidades terribles, como as torturas franquistas ou a fame en África, pero con tal mestría que os seus cadros eran, ademais, bonitos". En relación ó seu compromiso social, Peña Rey destacou que entre as súas últimas obras atópase unha de denuncia da apertura de Reganosa en Ferrol e unha serie pictórica sobre as torturas franquistas, adquirida por unha entidade bancaria.

"Estivo metido en vinte mil historias porque ademais de xeneroso, era accesible para calquera e practicamente nunca dicía que non a prestar o seu apoio a algunha causa", afirmou.

Os restos do pintor falecido sairán hoxe do tanatorio de Santa Mariña ás 16.30 horas e serán trasladados ata o cemiterio de Señorín (O Carballiño) onde repousa o seu fillo Xaime Quesada Blanco, tamén pintor, que recibiu sepultura en xuño de 2006.

Pola súa parte, o escultor Acisclo Manzano asegurou onte que o seu "grande amigo" Xaime Quesada era "un home sabio e un gran pintor, que che dicía as verdades á cara, e despois dábache o grande abrazo".

"Vivimos cousas que só el eu sabemos. Coñeciámonos dende nenos e uniunos a arte, a política, a amizade e as confidencias pero tamén as rifas", puntualizou. Manzano dixo que tivo un encontro co seu amigo pintor hai só tres días "e falamos de facer uns traballos entre el e eu para retomar o espírito de O volter, que no seu día foi vangarda artística de Galicia.

Declarou que coñeceu o seu amigo nos anos 50. "Eramos veciños de barrio. El vivía da Praza Maior para arriba e eu da Praza Maior para abaixo" e recordou o momento en que o coñeceu, "estaba pintando na fonte das Burgas". "El non se foi. Sempre dicía que era inmortal e eu creo na súa inmortalidade, aínda ¡que cona...!, está claro que me deixou tirado aquí".
Morre ós setenta anos o creador Xaime Quessada
Comentarios (1) - Categoría: Pasamentos - Publicado o 08-01-2008 22:27
# Ligazón permanente a este artigo
Épica de Iria, neofalante
Épica de Iria, neofalante (I)
28.12.2007 Unha persoa educada en castelán que decida pasarse ao monolingüismo en galego percibirá no seu contorno actitudes de prexuízo contra a lingua
XABIER CORDAL

Abonda consultar unhas cantas páxinas do rico e extenso blogomillo e sumalas ás experiencias que todos temos oído relatar -cando non as sufrimos en propia carne- para repararmos en que calquera neofalante se enfronta ás mesmas situacións, especialmente na Galicia urbana.

A pequena historia comeza máis ou menos así en termos estatísticos: un rapaz ou rapaza criados en castelán marcan un día no calendario para comezar a usar en exclusiva o noso idioma.

Parte da familia, con probabilidade os avós, aínda fala galego, e algún dos pais chapúrrao esporadicamente, pero á nena ou neno nunca se lle falou galego na casa. Nin sequera fixo falta aclarar con antelación esa conduta familiar. En Ferrol, ou en Vigo, ou na Coruña, educar os fillos e falarlles castelán considéranse sinónimos desde hai moitas décadas.

No entanto o rapaz, ou rapaza (imos chamala Iria, un supoñer) decide fixar o día en que se converterá en galegofalante tras algunhas semanas ou meses de perfeccionamento nos ambientes que axudaron a tomar esa determinación.

Xusto ao comunicar durante unha conversa informal a súa intención de facerse monolingüe, Iria empeza a notar estrañas reaccións no contorno e detecta actitudes que até daquela lle pasaran desapercibidas.

A disuasión

Varias persoas do ambiente familiar, do círculo de amizades -ás veces amizades íntimas- intentan disuadila, como se se tratase dunha expedición á Antártida. Dado que non resulta politicamente correcto atacar o idioma, a estratexia negociadora básease en proclamas de riqueza cultural e atención á diversidade: "ao fin, somos bilingües, non?", "ninguén che quita de falar, eu tamén falo algunhas veces, pero non entendo o de usar só o galego". Adoitan afirmar iso, con pasmosa naturalidade, persoas de instalación exclusiva na lingua prestixiada socialmente.

O período disuasorio pode durar desde as declaracións iniciais de intencións até as primeiras semanas. Cando o neofalante manifesta a suficiente coherencia e a súa conduta indica que a mudanza de idioma non terá retorno, a estratexia cambia do pacifismo culturalista ás insinuacións de bloqueo social, económico e mesmo afectivo: "así non vas ir a ningún sitio, ninguén se pecha desa maneira", "non sei o que gañas ti con esa fixación", "en moitos traballos non te van querer", "han fuxir de ti os mozos".

A fase máis dramática culmina con argumentos ad personam: "que te cres, máis intelectual así?", "que pasa, queres parecerte a fulana de tal?", "non te dás de conta que hoxe só o falan radicais e pailáns?".

Por fortuna, o acoso acaba desaparecendo e sempre se ve amortecido por intervencións doutros familiares e amigos que apoian a opción monolingüe. No edificio e no contexto onde Iria estuda xa se correu a voz. Os ecos disuasorios manteranse aínda durante meses, pero de feito está próxima a encetarse a segunda etapa.

Fase hermenéutica

Agora o que lle cómpre ao contorno castelanfalante, por moito que non todo el sexa hostil, é coñecer as razóns polas que Iria se pasou ao galego. Trátase o noso idioma como un obxecto tóxico, coma unha infección de leve a grave segundo o grao de prexuízo que se teña contra o idioma de Rosalía.

Nas mentes máis reaccionarias, (para as cales "bilingüismo" só pode significar que "o outro" idioma estea ben lonxe) hai tres explicacións: primeira, pouco probable: as estadías na aldea acabaron contaxiándoa -un mozo, unha panda de amigos- e Iria non dá diferenciado correctamente a realidade do folclore.

Segunda: Iria foi vítima dun lavado de cerebro por parte de nacionalistas radicais e debemos confiar en que o andazo acabe remitindo baixo a forza do pragmatismo, que sempre se expresa en español.

Terceira: Iria quere ser escritora ou padece esnobismo cultural. Algúns veciños chegarán a preguntarlle directamente, cando vaia no ascensor, os motivos do cambio.

Iria non comprende o rebumbio que se montou ante un acontecemento tan trivial, nin o repentino cariz ideolóxico que semella tinguir de súpeto o ambiente cada vez que abre a boca, descubrindo insospeitadas retesías no até a altura afable tendeiro.

Ás veces leva incluso peor as mostras de apoio ca as impertinencias: "aaai, así que agora falas galego, ehh? Que riquiña!". "Iria, coñecémonos desde nenas e aínda que fales en galego todo o tempo, eu vou ser túa amiga igual".



Épica de Iria, neofalante (2)
Os combates diarios aos que unha rapaza debe enfrontarse para recuperar a raíz lingüística dos seus avós permítelle descubrir unha nova paisaxe
XABIER CORDAL

A pequena historia de Iria é a de moitas neofalantes da Galicia urbana. A determinación de vivir en galego provoca estrañas reaccións no contorno e fai emerxer actitudes que até daquela lle pasaran desapercibidas.

Iria anota, coma un entomólogo, curiosas condutas asociadas ao uso sen complexos do idioma. Despois de aturar unha primeira fase na que varias persoas monolingües (en castelán) tratan de convencela das excelencias do bilingüismo, comproba que a corrección política pode agriarse e pasar ao ataque persoal. Cumpriulle paciencia para afrontar o ruxe-ruxe no vecindario sobre os motivos da súa mudanza de idioma. E séntese orgullosa, asemade, cando entra nun comercio e se dirixe aos dependentes, cando lle piden a hora, cando un turista lle pregunta por algunha rúa. Lembra os versos do Leo: agacharlles a lingua aos visitantes sería como quitar a catedral do Obradoiro e poñer a de Burgos.



A tradutora simultánea e o efecto eco

O seu amigo Xoel, que ten un blog divertidísimo, xa lle contara divertidas historias sobre o que el bautizou como a tradutora simultánea e o efecto eco (denominación fantástica, sen dúbida, para un grupo de pop). A cousa é que nun sitio calquera, non sei, nunha oficina, lle preguntan ao Xoel como se chama. El responde. Daquela actívase un mecanismo instalado, semella que con exclusividade, no cerebro dunha porcentaxe significativa de falantes de español. O mecanismo devolve o seu propio nome, traducido. El repite: Xoel. A tradutora automática insiste en repetir a operación. Xoel vese obrigado a facer o mesmo mantendo as regras de cortesía: "Non, mire: Xoel. É Xoel". Aí as posibilidades bifúrcanse. Unhas veces caen alegremente da burra, "Ah, Xoel!!", como se non oísen ben nas dúas primeiras pronunciacións, e iso que o Xoel ten unha voz ben clara e bonita. Outras acaban por dicilo na versión orixinal, mais con rostro de desagrado, como se o rapaz buscase un desafío de incalculables efectos: "Xoel, eh? Con X? Vale.". Na modalidade de máxima estulticia chegan a preguntarlle cómo se escribe, algo que de seguro non farían se chamase John ou Vanessa.

O efecto eco, variante hostaleira do tradutor simultáneo, si que o experimentou Iria ao vivo. Funciona preferentemente nos bares, aínda que manifesta inclinación especial polo café con leite. Ti sentas nun bar, saúdas, sorrís e limítaste a pedilo: "Un café con leite". Por fortuna non ocorre sempre, incluso hai semanas nas que non ocorre. Porén, no momento máis inesperado pode activarse unha conversa de escaso rendemento intelectual: "Ola. Un café con leite, por favor." "¿Un café con leche?". Silencio pequeno. "Si, iso. Un café con leite." "¿Con leche?", teiman. Seguramente aquí non quedaría mal algunha expresión grosa. Iria contense. "Con... leite". Nalgunha ocasión parécelle que esa aparente deformidade da comunicación entre as persoas podería durar até o infinito.



O experto

Iria foi inducindo esta figura, o experto, a partir dun bo mangado de conversas nas semanas de estrea como galegofalante. Adoita ser masculino. Anda entre os corenta anos de idade e a etapa da xubilación. Nótaselle que falou galego desde cativo e que se viu na obrigación de eliminalo da conversa pública ao emigrar á cidade. Iria pensa comentarllo ao Xoel polo messenger. Cando parola na rede co seu colega adoita acabar xurdindo algún debate sobre o difícil que resulta interpretar a psicoloxía lingüística deses galegos -por desgraza, especie moi común- que nunca deixaron de verse como seres inferiores.

O experto pode ser un tío segundo, o carniceiro de toda a vida, o señor do taxi. Ao escoitar a Iria non mostra hostilidade, senón un sorriso displicente. Non se dirixe a ela en galego. Utiliza un castelán de fonética que resultaría opaca aos falantes nativos e inicia o contacto con sutileza discutible: "Ti falas sempre galego, verdade?" ou "Ti es unha rapaza moi galeguista, eh?". Iria considera as razóns polas que falar decote en castelán non significa ser un señor moi españolista. Queda a cavilar se, ao fin, as frases para establecer contacto merecen resposta ou se se tratan apenas, como teme, dunha introdución.

"Pois eu mameino desde neno", continúan. "A ti ben se che nota que acabas de aprendelo hai pouco, ou?". Iria acomódase e pon o queixo sobre a man. "E non che pareza mal, porque non te critico a ti, eh? O que digo é que o galego que inventan por aí adiante non che é o meu, o do meu pai. Ese si que era..." -o experto non se baixa do castelán- "...e ben, si, préstame ver os partidos na galega, e os telexornais e o Luar e algunha cousiña, pero co galego non se vai a sitio ningún. Dígocho eu, que estiven en Luxemburgo cinco anos.".

Tentar atopar fases de coherencia nun discurso así é esgotador: o galego "normativo" é tan pobre que o entenden os de fóra, aínda que el non o pilla ben; o "seu" galego éche bah, cousa despreciable, castrapo, aínda que moito máis enxebre ca o da tele. Ademais en ningún caso o feito de falar galego -segue o experto- supón ser máis galego ca outra persoa. Por outra banda, e xa postos, el é bastante máis galego ca eses que usan o idioma "por distinguirse"; el mamouno de cativo e naceu na aldea; etc. O señor, xa francamente entusiasmado, culmina a jam session sociolingüística examinando a Iria de léxico ("ti sabes como se di tal cousa en galego de verdade?") e remata desexándolle boa sorte, como se se encamiñase a unha arriscada misión.

Sobre o futuro, o experto mostra un continuo escepticismo. Ela xa aprendeu que a batalla do idioma precisa a actitude contraria ao escepticismo, e cando se despide do home repasa mentalmente as medidas que o goberno autonómico segue sen tomar para que polo menos deixe de sentirse estranxeira no seu propio país.

Iria, así e todo, está contenta. Foi comprobando como a paisaxe ao seu arredor muda, faise viva e gaña volumes e cores insospeitadas. Ela, que se enganchou con entusiasmo ao idioma dos seus avós, ao das nenas que a ensinaran a nadar en Louro, ao das primeiras lecturas con Agustín Fernández Paz e Fina Casalderrey, á lingua tranquila e profunda de Narf (gústalle tanto que está por lle escribir un correo electrónico), á de Xoel e Paula e Tania, cae pouco a pouco na conta de que efectivamente a esperan moitos pequenos combates diarios. E no lado positivo do conflito, o lado que constrúe, moitas máis razóns para sentirse orgullosa.
Épica de Iria, neofalante (I)
Épica de Iria, neofalante (II)
Comentarios (2) - Categoría: normalización lingüística - Publicado o 04-01-2008 21:25
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal

Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0