boas e xenerosas


Unha escolma de artigos, entrevistas, estudos, novas, opinións, reportaxes... boas e xenerosas



GALEGO DE SEU(Web)


Colazo
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

'As nacións tamén inventan a súa infancia'
Miguel-Anxo Murado

César Lorenzo Gil . Miguel-Anxo Murado (Lugo, 1965) acaba de publicar 'Otra idea de Galicia' (Debate), un ensaio histórico divulgativo que nace para explicarlles a idiosincrasia galega aos foráneos pero acaba sendo unha ferramenta útil para recordarnos a nós mesmos quen somos.



Otra idea de Galicia naceu como un libro de encargo. Cambia iso a maneira de enfrontalo?

É un libro de encargo pero iso non significa que eu non tivese interese en facelo. Todo o contrario, levaba anos querendo sentar a escribir unha historia de Galiza divulgativa. Por unhas cousas ou por outras ía sempre aprazando o proxecto e esta oportunidade foi un golpe de fortuna.

Non estamos afeitos a que Miguel-Anxo Murado escriba sobre Galiza.

Para min Galiza foi sempre unha obsesión. Intereseime sempre polo qué somos. Pode haber xente que pense que como non vivo en Galiza non teño interese pero ocórreme todo o contrario. Traballei abondo sobre o asunto e velaí o froito: un ensaio que é a un tempo divulgativo e interpretativo, onde en determinados temas dou claramente a miña opinión argumentada, a risco de trabucarme.

Haberá quen pense que os galegos non van encontrar nada de interese no libro.

Vaime ben finxir que son un observador neutral, un investigador que fala dos galegos en terceira persoa. Mais tamén escribín o libro pensando nos galegos; en dúas clases de galegos. Ao lector que rexeita os temas galegos por consideralos patrimonio do nacionalismo ou da esquerda quixen convencelos de que a identidade de Galiza é independente da ideoloxía. Estes son lectores que como renunciaron ao galego non tiveron acceso aos títulos clave sobre a nosa historia ou a nosa xeografía. E, ao mesmo tempo, co lector galeguista concienciado quixen dialogar sobre algúns clixés da nosa consciencia que penso que se deben revisar.

A divulgación non é un xénero moi cultivado. En troques fanse moitos estudos locais ou profundos en áreas minoritarias. A que se debe?

Coido que é unha consecuencia lóxica da separación entre creación literaria e investigación académica. Os historiadores son investigadores aos que non lles interesa desenvolver un estilo máis literario e dirixido ao lector. Os científicos sociais temen que os seus compañeiros non os tomen en serio ou lles chamen populistas ou vulgares. Non é unha crítica: o mundo da academia é así. O ensaio divulgativo precisa dunha técnica que enganche o lector; hai que empregar ?trucos? para lle fixar datos facilmente. Hai que pensar que moitos conceptos da nosa historia quedaron gravados desde o tempo de Vicente Risco ou Ramón Otero Pedrayo. Hoxe sabemos que son falsos pero para cambiar a percepción social sobre eses feitos debemos ser concisos, dar exemplos accesíbeis, converter a reflexión en narración. Por outra banda, os escritores de ficción non teñen unha grande interese pola ciencia, nin sequera pola historia ou a xeografía. Tamén teñen temores, neste caso a que non lles teñan respecto por non seren especialistas.

O libro quere vencer tópicos sobre Galiza e os galegos, pero non só os malos, tamén os bos.

Afortunadamente, estamos vivindo un momento de galegofilia no conxunto de España. Con todo, o ascenso do nacionalismo pode cambiar esa actitude, por contaxio con Euskadi e Catalunya. Os clixés da galegofilia non son malos pero ocultan unha especie de condescendencia. A min como autor do libro veume ben que Galiza non estea estigmatizada porque me dá certa vantaxe e complicidade co lector. Incluso esa simpatía fai que descubrir certos aspectos que seguro que eles non coñecían os faga máis permeábeis a asumilos e a comprenderen mellor a nosa identidade.

No libro vostede afirma que a reacción ante o naufraxio do Prestige sacou a luz a imaxe actual de Galiza fóra. Como historiador, pensa que aquel momento e a reacción do Nunca Máis explica o cambio político posterior?

Son escéptico ao considerar que hai relación entre Prestige e cambio político. Coido que o relevo na maioría parlamentaria tivo máis a ver co final do ciclo do fraguismo, por razóns biolóxicas e de desgaste. Pero si me interesa moito como aquela catástrofe natural se viviu fóra de Galiza. O papel que a visión española lle dá ao noso territorio é de reserva natural paisaxística e sociolóxica pero iso non vai acompañado de ningunha protección. Quérese que Galiza sexa un lugar de vacacións que garanta os tópicos da vaca, a mariscada e a gaita. Un parque temático con hórreos e medas de palla onde os galegos son simplemente figuríns.

Vostede é un especialista en desvelar tradicións modernas que se disfrazan de antiquísimas. Hai algunha desas en Galicia ou ir ao Corpiño e a Santa Trega xa eran cousas que se facían hai cinco mil anos?

Non temos datos para saber desde cando exactamente a xente fai determinado ritual. O que si podemos deducir é que canto máis se defende a ?eternidade? dunha tradición máis probábel é que esta nacera hai pouco tempo. Por exemplo, as romarías naceron logo da recatolización de Galiza, en plena Contrarreforma após o Concilio de Trento (1545-1563). En calquera caso, que as tradicións sexan inventos non significan que non sexan reais. É dicir, se unha sociedade toma por bos trazos de identidade e dálles rango de verosimilitude, ao final eses conceptos inflúen nas súas vidas e na súa autopercepción colectiva. Non hai que esquecer que cada un de nós inventa o seu pasado, reconstruímos o noso pasado, convertemos as lembranzas en mitos. Pois as nacións tamén inventan a súa infancia.

Un dos exemplos que dá de tradición moderna é a queimada.

Non temos o dato exacto pero a queimada inventouse como moi cedo na década do 1920. Hoxe está estendida e hai quen che aterca que o famoso esconxuro xa se coñecía na Idade Media. É un exemplo claro de folclore urbano. É non é malo. A historiografía galega, xa desde as súas orixes, baseouse na idea da melancolía, no sentimento de perda. Eu rexeito iso porque é falsa e pesimista. As tradicións evolucionan. Por exemplo, a gaita foi froito da globalización no seu tempo, cando había gaitas en toda Europa. E resulta que agora é unha característica propia nosa. Pensar que todo vai a peor crea conservacionismo e, polo tanto, conservadorismo.

A paisaxe, di vostede que se converteu nun mito.

É que pensar que a paisaxe de Galiza foi sempre igual é ridículo. Galiza é un dos territorios de toda Europa máis manipulados polo home. Cada metro cadrado de terra foi queimado, rozado, cultivado, vendido, comprado, partillado, aforado? Isto non xustifica agresión ningunha á paisaxe pero esa consciencia pola beleza do contorno existiu sempre. Igual que é estúpido atribuírlles aos galegos sensibilidades especiais, como o desmedido amor pola terra, tamén é unha parvada pensar que non teñen respecto pola harmonía natural.

Que aspecto da historia de Galiza pensa que está aínda sen tratar?

As relacións internacionais. A historiografía vinculounos sempre a España pero non a Europa. A nosa historia é moito máis universal do que parece. Insistir tanto na subordinación dentro de España acaba por minimizar os contactos que tivo pola súa conta. Por só pór un exemplo: Galiza foi fundamental no teatro xeoestratéxico da Europa do século XIV, cando Francia e Inglaterra competían polo control do Atlántico e a guerra dos Cen Anos se estendeu polo continente.


'Os momentos de prosperidade'

Vostede defende que a romanización galega non a fixeron os romanos senón os bárbaros.

A romanización foi unha paréntese na nosa historia. O sistema económico era tan alleo á nosa xeografía que fracasou rotundamente. Foi serodia, tanto que foron os bárbaros os que lle deron pulo ao latín. A influencia de Roma esaxerouse polo prestixio da súa cultura a partir do Renacemento. En Galiza, o seu máximo símbolo é a Muralla de Lugo, construída moi tarde e non se sabe moi ben para que.

A Idade Media abalou no imaxinario popular entre os Irmandiños e os reis de Galicia. Hai quen pensa que esta evolución ten moito a ver coa propia evolución do nacionalismo, do marxismo á toma de poder real.

Esa é unha das causas porque as ?modas históricas? teñen a ver moito co presente. Pero tamén foi fundamental a revisión do mito dos Irmandiños. Non foi unha revolución independentista senón unha revolta de artesáns, burgueses e fidalgos que demandaba protección do rei de Castela contra os abusos dos nobres. É anacrónico pensar en Galiza nos termos actuais nin caer na idea de que Galiza era o cerne de España porque crea unha incoherencia. O ideal é non proxectar ideoloxías do presente cara ao pasado.

No seu libro conta que Galicia tivo dous momentos de riqueza: o século XIII e o século XVIII. Por que non se mantivo a prosperidade?

O factor fundamental de pobreza foi a vinculación á economía peninsular. Galiza tiña que ter sido unha Holanda que usase o mar como único medio comercial porque o transporte por terra era practicamente imposíbel. Faltoulle a Galiza a independencia política para tomar as súas propias decisións económicas. A dinastía dos Habsburgo foi catastrófica en todos os aspectos. Arruinounos o deseño comercial e converteron o noso país en primeira liña de batalla de todas as guerras, que foron xustamente contra os nosos principais compradores, caso de Inglaterra. Pero non hai que ir tan lonxe: hai 30 anos Galiza era un país moi pobre. A prosperidade sempre estivo relacionada co autogoberno.

No libro hai personaxes históricos moi criticados, por exemplo Vicente Risco.

Converto a Risco nun símbolo, en oposición a Castelao, dun modelo de nacionalismo, que non se chegou a desenvolver, de ultradereita, de carácter étnico. O que triunfou, o de Castelao, é democrático e socializante. De todos os xeitos, recoñezo que con Risco tiña unha débeda pendente porque me pareceu un personaxe inquietante xa des que lle lin O porco de pé.

A figura de Ramón Piñeiro cobrou actualidade coa homenaxe do Día das Letras 2009.

Pasados os anos, podemos dicir que no seu momento Piñeiro fixo o máis lóxico. Hai que ter en conta as circunstancias daquel tempo. As súas decisións non foron esenciais na evolución do nacionalismo xa que o galeguismo da década do 1930 morreu coa guerra. O BNG reclámase herdeiro daquela ideoloxía pero a herdanza é unicamente espiritual. En troques, a estratexia de galeguizar o mapa político piñeirista serviu para que fose o PP quen aprobase a Lei de Normalización Lingüística, unha norma tan deostada agora pola dereita. Xa no persoal, eu empecei a escribir en galego en parte grazas a el, que me animou moito a facelo.

Esta colección de Debate quere abrir un pouco a fiestra das nacións periféricas en Madrid. E nesas aparece o Manifesto pola Lingua Común.

O manifesto é unha manobra para darlle visibilidade ao partido de Rosa Díez, que é unha forza maioritariamente vasca pero que curiosamente ten o seu celeiro de votos en Madrid. Penso que foi un fracaso porque tivo menos adhesións que apoios recibiu a propia Díez nas eleccións, o cal é significativo. Eu son optimista e entendo ese manifesto como unha reacción ao avance da normalización lingüística. Contra un idioma morto non se piden sinaturas. No fondo mantense a idea das dúas Españas. É a España republicana a que ampara o dereito dos nacionalismos. É a esquerda española a que rexeita a belixerancia e propón o diálogo.
'As nacións tamén inventan a súa infancia'
Comentarios (1) - Categoría: historia - Publicado o 25-08-2008 13:22
# Ligazón permanente a este artigo
Chuza! Meneame
1 Comentario(s)
1 grac#blgtk08#ias
Comentario por vache bobballs en peluche (05-09-2013 11:15)
Deixa o teu comentario
Nome:
Mail: (Non aparecerá publicado)
URL: (Debe comezar por http://)
Comentario:
© by Abertal

Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0