boas e xenerosas


Unha escolma de artigos, entrevistas, estudos, novas, opinións, reportaxes... boas e xenerosas



GALEGO DE SEU(Web)


Colazo
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

O ?Lobo? que cazou a Reboiras
O infiltrado Mikel Lejarza, coñecido como El Lobo, puxo en bandexa o asasinato do militante da UPG Moncho Reboiras hai 35 anos. Agora recibe unha medalla oficial

RODRI SUÁREZ 15/08/2010 - 20:00 h.

Ambas frases saíron do máximo referente institucional presente en cada acto de recoñecemento. Un falou dunha ?reafirmación das conviccións profundas asentadas na democracia?. O outro dixo: ?Oxalá puidesen estar aquí hoxe todas as televisións?. No primeiro estivo presente a prensa e importantes políticos. O segundo realizouse en secreto e só foi coñecido varios meses despois grazas a un periodista de investigación. O homenaxeado do primeiro está morto. O segundo segue vivo.

Xosé Ramón Reboiras foi un militante nacionalista que morreu abatido a tiros pola policía franquista en 1975. O seu recoñecemento oficial como vítima da ditadura xustificaba o primeiro acto e as palabras pronunciadas polo delegado do Goberno en Galicia, Antón Louro. Foi hai un ano. E cinco meses despois, Mikel Lejarza ?coñecido como El Lobo? recibía a Cruz do Mérito Militar con distintivo branco. El foi o espía infiltrado na ETA Político-Militar dos últimos anos do franquismo cuxa información acabou derivando na redada que lle custou a vida a Reboiras. Alguén podería dicir que se repara a vítima e se condecora o verdugo. Sería unha visión. Tamén caben outras.

Múltiples factores provocaron a operación contra a Unión do Pobo Galego (UPG) na que mataron o activista contra a ditadura de Franco, agonizante pero moi agresiva. Porén, o principal seica foi a delación de Lejarza, nome cuxa autenticidade incluso é posta en dúbida por algunhas fontes. Segundo conta o xornalista galego Xavier Navaza no seu estupendo libro Disparos, editado por Xerais en 1991, ?a curta tempada que Lobo viviu en Galicia foi abonda para que, en agosto de 1975, morrese Reboiras e caesen presos unha boa chea de membros e simpatizantes da UPG?. Segundo apunta Navaza, ?Lobo chegou ao país como emisario de ETA-pm para comprobar en directo as posibilidades de colaboración coa UPG. Foi acollido con certo receo por algúns upegallos, que se estrañaron do seu xorne fanfarrón e, en ocasións, arriscado, sen motivos que xustificasen a súa permanente valentía. Non lles gustaba nada a súa maneira de se presentar, tampouco que repetise constantemente para quen o quixese escoitar que nunca deixaba de levar o ferro (a pistola) a man, por se acaso, dicía?. Fontes do nacionalismo daquela época lembran a lixeireza coa que actuaban algúns dos emisarios vascos. ?Tiñamos un piso franco no que se aloxaban eles. Nós tomabamos todas as precaucións do mundo, pero cando chegamos a buscalos non estaban. Alarmados, saímos na súa procura. Estaban de mariscada nunha taberna alí ao lado?.

Nunha época con bastantes diferenzas respecto á actual, a principal a falta de democracia e a terrible represión política, a ETA do tempo do ditadura quería estender a súa influencia a todo o Estado e sondar a posible colaboración con outras organizacións políticas que incluso puidesen pasar á actividade armada cunha táctica máis ou menos común. Iso provocou os seus contactos coa UPG, que tamén tiveron lugar en Madrid ou na Bretaña. O seu único e desgraciado froito foi a morte de Reboiras, ademais de moitos detidos e varios exiliados en Portugal.

Esa foi a colaboración do que chamaban Gorka dentro da cúpula etarra pero que cando se poñía en contacto coa policía franquista presentábase como El Lobo. Con ese mesmo nome estreouse unha película de acción protagonizada por Eduardo Noriega. De feito, en determinados foros mediáticos estatais existe certa fascinación por esta figura, na que el mesmo colabora. Hai dúas semanas, unha canle da TDT repuxo unha reportaxe na que o propio Lejarza acompañaba a dous xornalistas polas rúas dos seus anos de falsa militancia en ETA. Incluso ten participado en chats organizados por un periódico madrileño de corte conservador. Son actividades un tanto raras para alguén que tivo que recorrer á cirurxía para escapar da condena a morte que contra el ditaron os que foran os seus compañeiros. Ou máis ben os poucos que quedaron libres ou vivos, posto que o seu traballo facilitou, pasando el mesmo un grave risco persoal, a detención da cúpula etarra. Corría 1975. Franco aínda vivía. Pouco despois e entre enormes protestas no Estado e no exterior, asinaba as súas últimas penas de morte, algunha das cales acababa coa vida doutro galego, Xosé Humberto Baena.

Foi condecorado Lejarza a principios deste ano polo Ministerio de Defensa. A noticia ofreceuna en exclusiva o prestixioso periodista de investigación Fernando Rueda e logo foi recollida por outros medios. Celebrouse de forma clandestina, coas lóxicas medidas de seguridade e entre os méritos que se lle recoñecían estaban outras actividades de espionaxe xa realizadas en democracia. Pero a súa etapa dourada foi durante o franquismo. E está chea de dúbidas. Algúns, como o actual líder de Aralar, Patxi Zabaleta, afirman que foron as torturas e as presións as que o levaron a cambiarse de bando. Outros din que sempre foi un simpatizante da extrema dereita, malia que se movía en ambientes esquerdistas con dominio do éuscaro.

El ?ou polo menos o que se deixou ver de forma mediática, sempre sen dar a cara? non dá pistas. Pero está orgulloso do seu sanguento traballo, cuxa exaltación duns anos a esta parte foi fundamental para que a condena á ETA actual tamén incluíse a da ETA do franquismo, no seu momento avalada dun ou outro xeito pola maioría do antifranquismo e da esquerda. Pero máis alá das opinións, das circunstancias de cada momento e das intencións políticas da actualidade, o certo é que, en Galicia, Moncho Reboiras foi asasinado, tal e como o corrobora a distinción oficial do Goberno. O militante caído da UPG é unha vítima dunha tiranía. Nese contexto, como se poden interpretar as palabras do Lobo nas que di ter ?conciencia tranquila?? ?Estas son as cousas que lle fan sentir feliz a un e pensar que tanto esforzo serviu para algo?, afirma sen rastro de autocrítica o suposto Lejarza nun deses chats aos que acudiu. Referirase ao tiroteo polas costas a Reboiras?



DISPAROS

Foi na rúa da Terra de Ferrol, un 12 de agosto de 1975. A policía foi a por el e intentou fuxir. ?Ao botar a correr se fixeron uns disparos ao aire como advertencia?, dixo a versión oficial do réxime. Mentira, posto que a camisa do militante da UPG amosa os tres tiros mortais que recibiu. Desangrouse dentro do portal, coa porta pechada. Dende fóra, a policía disparou máis de cen veces. Co drama quedaba, segundo o lema dos seus partidarios, ?unha semente de vitoria?. Moncho Reboiras foi ?un exemplo de compromiso por un soño branco, azul e vermello?, sinala o seu irmán Manuel. El Lobo seguiu ouveando. En 1990, segundo publicaron o desaparecido diario abertzale Egin e o madrileño El País, foi detido en Irún acusado de extorsionar o dentista Pedro Ortiz facéndose pasar por etarra. Xa visitara o quirófano e tiña outra cara. Cara abondo. Logo, dous policías pagaron cinco millóns de pesetas (30.000 euros) para que o afectado retirase a demanda. Agora, Lejarza recibe unha medalla. Reboiras, un diploma oficial e flores na súa tumba.
Xornal de Galicia
Comentarios (1) - Categoría: historia - Publicado o 18-08-2010 11:19
# Ligazón permanente a este artigo
Proposición para refundar Galicia enteira
MANUEL RIVAS Luces

Os xornais de onte informaron que Xosé Manuel Beiras volveu como un D. Sebastião do nacionalismo e que propuxo a refundación do BNG. E digo eu: non poderíamos aproveitar para refundar un pouco todo? Na dereita hai quen fala de rexeneración. Na esquerda, tamén se anda á procura da renovación. O mesmo Papa fala de refundar a Igrexa de Cristo. E a economía, a cultura, o xornalismo... Por que non refundar Galicia enteira?

Como é ben sabido, Galicia foi fundada en América.

Estaría ben refundar Galicia na propia Galicia. Mais coido que o que imos ter unha longa tempada vai ser unha vella política presentada como nova. A técnica que se utilizou na máis baleira campaña electoral da historia recente foi a chamada propaganda gris. E da propaganda gris o natural é que derive unha política gris que tinxa Galicia de gris. Agora que se foron os neocon en Estados Unidos, atopámonos de súpeto nunha nave espacial chamada NeoGalicia. Xa o dixo Díaz Castro en Penélope, un dos nosos poemas bíblicos: "Un paso adiante e outro atrás, Galicia, / e a tea dos teus soños non se move".

A verdade é que Galicia, a Galicia moderna, naceu en América. Foi soñada en América. Mesmo na súa principal simboloxía: o Himno, a bandeira e a Academia Galega da Lingua. E en América sobreviviu Galicia en longas xeiras da historia contemporánea, as moitas veces que o país estivo entangarañado polas pestes, fosen a da pataca ou a do escurantismo absolutista, tivera este a face monárquica do Rei Felón (Fernando VII) ou directamente a dun ditador matachín, Franco.

En América sobreviviu a xente, atopou pan e traballo. Alí re-existiu a cultura galega. Nas artes, na literatura, no xornalismo, no deseño gráfico. Mesmo A Rianxeira foi composta e gravada en América! Alí tivo continuidade a propia concepción de Galicia como espazo democrático, como pobo con dereito a gobernarse de xeito autónomo. O primeiro Estatuto de Galicia, 1936, foi abortado en España pola dereita autoritaria, mais a lexitimidade autonómica foi custodiada en América polo Consello de Galiza, que tivo no deputado republicano Antón Alonso Ríos o seu derradeiro presidente. A vida de Antón Alonso é unha crúa metáfora da galaica historia. Salvouse da cacería humana disfrazado de mendigo. Con longas barbas, de branco brión, na vida fuxido na fronteira, perseguido por gardas e gardiñas, protexeuno moito a natureza, o exército do bosque. Até que, vía Lisboa, acadou a salvación en América.

En América, como dixemos, Alonso Ríos foi un custodio da lexitimidade democrática e autonómica. Mais cando saímos da ditadura, cando o catalán Tarradellas e o vasco Leizaola retornaron do exilio co trato de presidentes, case ninguén sabía daquel vello mohicano. Esquecido, enfermo, pobre, aquel ancián deixouse morrer atropelado nun camiño de ferro.

Non se pode entender Galicia sen América. Non se pode entender Galicia sen a emigración, para a que se inventou o eufemismo de "residentes ausentes". Non se pode entender nin por cultura nin por economía. Os principais bancos e xornais de prensa (tanto Faro de Vigo como La Voz de Galicia) fornecéronse uns coas remesas dos emigrantes e outros cos grandes anuncios diarios das consignatarias transatlánticas. Como foron os emigrantes os que crearon o primeiro sistema escolar merecedor de tal nome, con máis de 300 centros de ensino. Os máis modélicos, os que seguían a semente racionalista de Ferrer i Guardia, serían tamén demonizados polo conservadorismo túzaro e feitos desaparecer. Si, Galicia foi fundada en América. E sostida pola diáspora de centos de miles de mozos que ateigaron os trens de Europa nas décadas dos anos sesenta e setenta do século XX.

Este pequeno relatorio é incompleto e talvez innecesario. Aquí, no país dos mil museos, nin un cativo museo da emigración fomos quen de erguer. Existe ese museo, limitado en espazo máis rico e emotivo nos contidos, na Federación de Sociedades Galegas, na rúa Chacabuco, 955, de Bos Aires. Un bo lugar, por certo, para refundar Galicia, imaxinala como Rede creativa, como país portátil, idear a TransGalicia, aberta, vangardista, solidaria, internacionalista, fronte ao anacrónico futuro da NeoGalicia traída pola propaganda gris.

Dentro da emporcada, rara e gris campaña electoral, houbo un texto que me causou especial turbación e tristeza. O manifesto titulado Se resides, decides. Doeu porque respecto moito á xente que o asinou. Porque sei que a intención primeira é a dun proceso electoral na emigración o máis limpo posíbel. Algo que, por certo, vén sendo reclamado polas asociacións máis activas da diáspora, como Fillos de Galicia.Org. Que sexan galeguistas, mesmo persoas sobranceiras na cultura, os impulsores do manifesto é un dos contrasentidos que estamos a vivir. Un feito máis que demostra a necesidade de repensar, de profundar e refundar moitas cousas.

O chamado voto emigrante non é un problema. É dereito de cidadanía. Un dereito que ninguén, dende unha ollada progresista, pode pretender capar. Outra cousa é a necesidade de reformar o sistema de votación. A necesidade de elaborar un censo rigoroso e de estabelecer o voto en urna ou coas máximas garantías. Mais o texto é errado na súa afirmación central: "A iniciativa aspira a dar resposta ao amplo sentir cidadán crítico coas manifestas eivas do actual sistema electoral, que recoñece dereito pleno a colectivos que residen no exterior e cuxo único vínculo co país consiste precisamente no exercicio do dereito a voto ao tempo que mingua, ou directamente nega, dereitos a colectivos que residen de forma permanente no país (mariñeiros, penados, inmigrantes)".

Os tópicos son sempre desacertados. Máis neste caso. Quen pode afirmar que os que residen no exterior só teñen por vínculo co país o dereito a votar? Por suposto, non é así na maioría emigrante. Pero, postos a comparar, eu aínda iría máis lonxe: hai hoxe galegos e galegas nados en Arxentina, en Uruguay, en Estados Unidos, en Inglaterra, Alemaña ou Francia... que teñen máis coñecemento da cultura galega e dos problemas da Galicia territorial que xente que vive aquí e á que lle importa un nabo o pasa alén da Ponte da Pasaxe ou da Ponte de Rande.

O outro erro é contrapoñer os dereitos dos emigrantes, comezando polo voto, cos dos inmigrantes e outros colectivos. Verbo de dereitos humanos, cómpre abrir portas, mais sen pechar as que están xa abertas. É unha vergoña que non se artellase aínda un sistema operativo que permitise votar aos mariñeiros. É unha inxustiza que non voten os inmigrantes que levan anos traballando, tan galegos como calquera. Mais, por que mesturar ese asunto co voto emigrante?

Habería que refundar Galicia, si. Aproveitar a máquina de escribir de Castelao. O que pasa é que trouxemos o morto, mais deixamos alí a máquina coa que soñaba o futuro e alimentaba a esperanza.
Proposición para refundar Galicia enteira
Comentarios (1) - Categoría: historia - Publicado o 10-03-2009 19:08
# Ligazón permanente a este artigo
A memoria do mar
Álbum de fotos do Museo do Mar de Vigo
Comentarios (1) - Categoría: historia - Publicado o 05-01-2009 20:04
# Ligazón permanente a este artigo
A importancia das rogas no rural, recuperadas polos nenos
Oficios tradicionais

O colectivo Estiño adica o seu derradeiro calendario as agrupacións de persoas para para realizar traballos colectivos

Se vostede non coñece o significado de roga, unha verba de uso en algunhas zonas de Galicia, pero descoñecida noutras e quere poñerse o día, o calendario do colectivo Estiño axudaralle a saber do que estamos a falar. As rogas eran xuntanzas de persoas para facer un traballo en conxunto. Había rogas para a sega, para a malla, a matanza, para amañar os camiños, para ensilar, para esfollar o millo e para case todas as labores. Os veciños axudábanse entre si e o pago polos traballos era con traballo. Pero non todo era arrimar o ombreiro. O remate das tarefas xuntábanse de troula para cantar, bailar e para mocear.

Os cativos de 14 centros educativos da provincia son quen aportan os debuxos para a edición número trinta do calendario. Participaron nesta derradeira edición alumnos das escolas rurais Eloísa Ribadulla e Xoán de Requeixo, de Chantada; de Bretoña, Cervantes, Paradela, Poboa do Brollón, Chao do Pousadoiro, IES de Meira, colexios de Mosteiro e de Lousada, IES Leiras Pulpeiro e da Ponte, todos IES de Lugo, ademais dos de Allariz, en Ourense e de Viana, na mesma provincia.

Proxecto solidario

O calendario, que se vende na Cova da Terra, nas librerías Trama e Souto, na CIG e nos propios centros participantes, edito desde fai 30 anos o colectivo pedagóxico Estiño. Costa 1,5 euros. Cos cartos recadados, ademais de costear os 3.000 exemplares que pretenden distribuír, tamén pagarán o próximo número da revista Miuzallas. Nesta publicación, que é monográfica, inclúen os textos dos alumnos que participaron na elaboración do calendario, xa que non só se trata de presentar os debuxos, senón que supón un traballo de investigación. A revista sairá na vindeira primavera.

Os rapaces que participan no proxecto teñen como fonte principal para as súas indagacións as persoas maiores, que son as que se acordan de como funcionaban as rogas cando eran novas. Cada centro traballa sobre o tema e entre todos os debuxos selecciónanse os que aparecen no calendario e os textos que se incorporan a revista.

Unha parte das vendas nos centros pequenos adicaranas a actividades complementarias. O resto da recadación destinarano a financiar proxectos educativos en Nicaragua, a través da ong Axunica. Esta organización, ademais de colaborar na posta en marcha de centros de preescolar e comedores escolares tamén concede becas para estudantes do medio rural nicaragüense para que cursen estudios en Granada. Nestes intres teñen concedidas axudas a 14 rapaces.

Clientela fixa

O colectivo Estiño non ten dificultades para comercializar o seu calendario. Contan con un amplo número de clientes fixos que non faltan a súa cita.

Os temas aos que recorren ano tras ano son suxerencia dos alumnos que participan no proxecto. O de as rogas levaba en carteira xa un tempo. Os membros do colectivo pedagóxico animáronse a rescatalo debido a que constataron que esta palabra era descoñecida en moitos ametos e desa maneira mataron dous pombos dunha soa tirada. Tamén supón un repaso polas tarefas que se levan a cabo no campo e que necesitan da participación colectiva.

Aínda que os centros que participan no proxecto sofren cambios, algúns dos pais dos cativos que colaboraron nos últimos números tamén o fixeron eles cando acudían a escola.
A importancia das rogas no rural, recuperadas polos nenos
Comentarios (1) - Categoría: historia - Publicado o 10-12-2008 18:06
# Ligazón permanente a este artigo
O renacemento do Couto Mixto
Presentación en Madrid

Marta Rodríguez Peleteiro . MADRID O Couto Mixto é un enclave de tres aldeas (Rubiás, Meaus e Santiago) que durante séculos funcionaron como unha república independente entre Galiza e Portugal.

A Casa de Galiza de Madrid foi o escenario da presentación o mércores pola noite do Couto Mixto, un enclave de tres aldeas que durante séculos funcionou como unha república independente e que está a converterse nos últimos anos no eixo de múltiples iniciativas culturais que reivindican a importancia deste lugar e da súa historia única.

O Couto Mixto é un enclave histórico entre Galiza e Portugal que na actualidade vive un renacemento que o sitúa no mapa cultural galego. Componse das aldeas de Rubiás, Meaus e Santiago, repartidas entre os concellos de Baltar e Calvos de Randín.

Durante séculos, estas aldeas foron unha terra de ninguén entre Galiza e Portugal, coas súas propias leis e privilexios en canto a aduanas até que no 1864 definíronse as fronteiras de hoxe e rematou o seu sistema de goberno, organizado ao redor dunha representación paritaria destes tres lugares na toma de decisións. Periódicamente elixíanse os xuíces do Couto, que administraban a xustiza na rexión. Existía tamén un armario de tres chaves que necesitaba da presenza dos representantes das tres aldeas para poder ser aberto e extraer os documentos.

Dentro das súas peculiaridades, contaban con asilo para os fuxidos da xustiza, non tiñan que abonar impostos, posuían liberdade de comercio e de cultivos, e non daban soldados. Dereitos e liberdades que foron recollidos nun documento firmado no 1819 e polo que o Couto non tiña relación con ningunha das coroas da península.

Segundo a tradición, dise que a orixe da institución está ligada ao Castelo da Piconha, vinculado co tempo á Casa de Bragança.

Durante o acto, proxectouse tamén un vídeo corto sobre a historia e a beleza das súas paisaxes e o xefe superior de Policía de Galiza, Luis García Mañá, presentou o seu libro Couto Mixto. Unha república esquecida.

Iniciativas

Mañá é autor de varias obras sobre a fronteira entre Galiza e Portugal e profundo coñecedor do Couto Mixto que, xunto cos veciños da zona, constituíron a Asociación de Amigos do Couto Mixto. En 1999 habitantes das tres aldeas, co apoio dos concellos afectados, crearon a devandita asociación na que se integrarían personalidades da cultura galega e portuguesa.

No 2000, creáronse e entregáronse os primeiros premios 'Xuíces Honorarios' do Couto Mixto, dirixidos ás persoas que apoiaron a recuperación da memoria de este lugar. Fernández del Riego, Constantino García, Máximo Salinas, Antón Rivero Coello, Xosé Benito Reza, Luis García e Cesáreo González, entre outros, contan xa con esta distinción. Tamén cada ano celébrase como mínimo un acto cultural en cada unha das aldeas.

O Couto Mixto recibiu no ano 2002 o 'Premio da Fundación Premios da Crítica' na súa sección de Iniciativas Culturais, pola recuperación da autoestima e memoria histórica como parte dun espazo xeográfico e cultural e por favorecer o reencontro da convivencia entre Galiza e Portugal a partir de raíces comúns.

Outra iniciativa recente foi a creación da Asociación de Veciños do Couto Mixto, que naceu coa finalidade de favorecer a participación veciñal nas actividades de recuperación do lugar. É a responsábel da posta en marcha da web coutomixto.org, que ofrece unha ampla información sobre a historia e a situación do lugar ademais de información detallada sobre as súas actividades.
O renacemento do Couto Mixto
Comentarios (1) - Categoría: historia - Publicado o 21-11-2008 18:48
# Ligazón permanente a este artigo
Textos em Galego-Português de Bento Spinoza conservados na Holanda
Estudar essa produção permitirá porventura ajudar a cubrir na historiografia literária galega a injustificável lacuna dos denominados ?séculos escuros?

Por Joám Manuel Araújo

O IES Rosalía de Castro de Santiago de Compostela anunciou un prémio literário de ensaio para estudantes de secundária da Galiza, que homenageará Bento Spinoza, filósofo canonizado do século XVII. Nos materiais divulgados com ensejo da convocatória questionava-se como é possível que umha figura da dimensom de Spinoza, que tivo como primeira língua o Galego-Português e como segunda o Castelhano, seja um grande ignorado e ausente, nom só da cultura galega, mas da de toda a Península Ibérica.

Em arquivos conservados na Holanda há textos em Galego-Português deste pensador, coevo de Shakespeare, Bacon, Cervantes, Hobbes, Descartes, Pascal, Kepler, Leibnitz, Newton e outros, e cujas teorias da emoçom e dos sentimentos se relacionam com outras posteriores de Freud ou Lacan; bem como com cientistas mais modernos como Deleuze, Damasio, Changeux ou o próprio Einstein, segundo se frisa com ensejo deste acontecimento.

Parece ser que Spinoza era da Galiza ou do Norte de Portugal. Nos arquivos do Museu Arqueológico Provincial de Ourense conserva-se documentaçom, que data de 1904, sobre as suas origens, que teriam a ver com a importante estirpe do apelido ?Espinosa?, bem conhecido e presente. A sua deslocaçom para a Holanda explica-se pola fugida a que se viu obrigada a sua familia, e outras muitas, por causa da perseguiçom da Inquisiçom.

A recuperaçom dos textos em Galego-Português deste filósofo, além de resgatar para a nossa cultura um vulto de interesse, como justifica o liceu compostelano, permitirá também porventura para ajudar a cubrir essa triste e injustificável lacuna dos ainda denominados ?séculos escuros? da historiografia literária galega.

Seria bom, pois, disponibilizar essa produção, e a de outros utentes do Galego-Português que também haja na Holanda ?algumha referencia se encontra na moderna literatura galega, pouco significativa para o valor desse repertório? que poderá ser com certeza bem útil e de proveito.

Compostela, Setembro de 2008
Textos em Galego-Português de Bento Spinoza conservados na Holanda
Comentarios (1) - Categoría: historia - Publicado o 01-11-2008 17:01
# Ligazón permanente a este artigo
O percebeiro que liberou París
REPORTAXE

Tres coruñeses participaron na división Leclerc

PAOLA OBELLEIRO - A Coruña - 09/10/2008

Non sobrevive ningún dos tres galegos integrantes da lendaria división blindada A Nove que, formada por exiliados republicanos españois baixo o mando do xeneral Leclerc, foi unha das tres unidades máis arroxadas da Segunda Guerra Mundial. E Francia segue sen recoñecer aínda a estes heroes que foron os primeiros en entrar, o 26 de agosto de 1944, en París tras tres anos de ocupación nazi. Un esquecemento que a xornalista alacantina Evelyn Mesquida trata de reparar co libro La Nueve, os españois que liberaron París (Edicións B) que presentará hoxe nunha charla na Coruña.

"Aínda non eran vinteañeiros cando tomaron as armas en 1936 e durante nove anos loitaron en dúas guerras movidos exclusivamente pola súa convicción de defender unha causa xusta", explica a autora do libro. Un coruñés, Víctor Lantes, e dous oriúndos da localidade coruñesa de Cariño cuxo nome tomaron prestado como mote de guerra, formaban parte de La Nueve. Eran 144 españois, anarquistas e republicanos que tras loitar na Guerra Civil lograron fuxirse ao norte de África, onde, internados en campos de concentración, foron obrigados polas tropas francesas colaboracionistas a enrolarse na Lexión Estranxeira para non ser fusilados. Pero pronto desertaron para comprometerse coa histórica división blindada que conformaron os xenerais Leclerc e De Gaulle, defensores da Francia libre.

Só quedarían 16 tras o desembarco de Normandía, en xuño de 1944. Antonio Cariño era un dos que caeron na fronte. Pero o seu conveciño Cariño López, percebeiro reconvertido en "tirador estrela do canón antitanque" e un dos soldados máis condecorados, así como o coruñés Víctor Lantes, si formaban parte da unidade de Leclerc que, dous meses despois, foi a primeira en entrar en París, liberado, ou case, dos nazis.

Cariño López, cuxo verdadeiro nome era Ángel Rodríguez Leira, morreu en París pouco antes que Franco, en 1975, sen cumprir o soño de volver á súa localidade natal para saborear percebes. "Eu se onde están", replicáballe ao seu fillo cando este lle dicía que en Cariño xa se extinguiu o marisco. Ata o final da súa vida o percebeiro-canoneiro conservou unha saba que, a modo de trofeo de guerra, subtraera en maio de 1945 cando, como integrante das tropas baixo as ordes do xeneral Patton, chegou ata o Niño do Aguia, a residencia de Hitler en Baviera. "A Cariño López empuxábao un inmenso desexo de desquite e de vitoria", recorda nas súas memorias o oficial da Nove Raymond Bronne.

Víctor Lantes, que escapou da Coruña onde a súa familia represaliada por republicana tiña unha pousada, faleceu o ano pasado en París. Pero antes tivo tempo de contar a Mesquida o seu testemuño.
O percebeiro que liberou París
Comentarios (1) - Categoría: historia - Publicado o 09-10-2008 13:30
# Ligazón permanente a este artigo
Os nazis de Bolivia
XOSÉ MANUEL SARILLE ESCRITOR E PROFESOR

C oido que é en Kaputt onde Kurzio Malaparte ­reproduce este diálogo histórico: "-Que ten vostede nesa papeleira Caudillo, son ostras? Non, son os ollos que os meus ­soldados lles arrincan aos inimigos e que despois me ­regalan". Isto respóndeo no seu despacho ­Ante Palevic, o líder que instaurou o estado nazi independente de Croacia co apoio de Hitler.

Ao perderen a guerra, os Ustachas, que así se chamaban estes nazis católicos, fuxiron pola Rat Line, a ruta das ratas, que os levou para a América do Sur na compaña dos ­camaradas ­alemáns. Alí cambiaron de nome, igual que fixeron Klaus Barbie, Adolf Eichmann ou Mengele. Os croatas e ­moitos alemáns preferiron Bolivia e establecéronse sobre todo na rexión de Santa Cruz, onde con diñeiro fundaron ­negocios e lograron a hexemonía social, que procuraron fundamentar na ideoloxía ­nacional-socialista.

A actual xeración, tamén moi minoritaria e sen mesturas étnicas, herdou os métodos e os principios dos seus antecesores. Cales? O primeiro o racismo. "Viva a raza camba" puña unha das pancartas que estes días se vían pola televisión, mentres a Unión Juvenil Cruceñista e a Nación Camba rebentaban pola rúa aos ­indios collas, só por existiren. Era ­unha reprodución exacta do terror nazi dos anos trinta nas cidades alemás.

A suposta raza é no imaxinario deles unha indefiníbel mestura aria e croata con ­sangue puro español. É dicir un excremento teórico que serve para algo tan práctico como someter ós indios, que son os inferiores. E que no entanto son case toda a ­poboación.

Santa Cruz é agora ­unha rexión moi rica, da Media Lúa boliviana. (Por certo que a media lúa é un símbolo da ­resistencia croata no S. XVI fronte ao ­Imperio ­Otomán. Fronte aos turcos). Co ­diñeiro da extracción do gas o ­goberno central creou o bono escolar Juancito Pinto. Os alumnos reciben 20 euros ao ano, nun ­intento de frear a ­deserción; e os vellos trinta ao mes, para ­diminuír a ­indixencia da ­inmensa maioría. ¿Como van ­tolerar estes brancos que as ­rendas do petróleo as ­administre o goberno de Evo Morales, un ­indio ao que lle chaman mono, cando eles son a raza superior?
Os nazis de Bolivia
Comentarios (1) - Categoría: historia - Publicado o 04-09-2008 01:03
# Ligazón permanente a este artigo
"Apunta, non deixes de escribir, que todo o mundo saiba o que pasou en Cangas"
A vila lembra aos ?Mártires do Anguieiro?, asasinados a noite do 28 de agosto do 1936. Sindicalistas, mariñeiros, canteiros... asasinados por falanxistas e ?poderosos? que non aceptaron a que foi unha das primeiras folgas xerais da historia galega.
[GZnación / Lara Graña / 28 Ago 08]

Os tres irmáns Martínez Pazó. Asasinados?Os seus corpos asasinados guindábanos ao mar (...) e, coa mesma auga da ría, lavaban o sangue que os martirizados deixaban na táboas da lancha. Mais antes de abandonalos tomaban sempre o coidado de recollerlles os grillóns para poder aproveitalos na próxima condución (...)".

Era a madrugada do 28 de agosto do ano 1936 e en Cangas esperaba unha noite de morte, miseria e sangue. A morte chamada ás portas de eternos paseos, a miseria dos procuradores do silencio dunha disidencia á que habían de eliminar e o sangue de once significados sindicalistas e militantes do Partido Comunista, Partido Socialista Obreiro Español ou, sen máis, militantes da causa do mar e a pedra.

Mariñeiros, canteiros, labregos, obreiros... que foron secuestrados, torturados, asasinados e fondeados no mar aquela noite que será lembrada hoxe en Cangas, 72 anos máis tarde, en diferentes actos. Esta tarde será clausurada, así, a mostra fotográfica ?Os Rostros da Memoria?, de Xurxo Lobato, e que permanecía pendurada no auditorio da vila desde o 31 de xullo.

Eugenio Bastos Fernández (Jatón), Antonio Blanco Rodal, Guillermo Fernández Fernández, Antonio Fernández Núñez, Estanislao Ferreiro Núñez, Daniel González Graña, Alejandro Martínez Pazó, José Martínez Pazó, José Nores Rodríguez, Normandino Núñez Martínez e Secundino Ruibal Villar. Os 'Once do Anguieiro'.

?Viñeron chamar á casa e nós pensábamos que ían polo meu pai, pero entraron e subiron ao segundo piso que daba a unha pequena rúa por onde lles dixeron que andaba un escapado?, contou Bernardina. ?O colleron a el e colleron ao resto?. Estanislao Ferreiro logrou escapar da casa na noite pecha, mais foi perseguido até o final. A sete quilómetros de Cangas, onde a costa se confundía coa Ría de Aldán, foi descuberto, torturado, mutilado e esparexido polas rochas da Ameixide, na parroquia do Hío. ?Eu lembro aos homes subindo pola calle, un detrás de outro e atados polas mans [...] á morte? no Anguieiro, lugar na fronteira de Cangas con Bueu, lonxe da vila.

Alí descansa agora un monolito de memoria, impulsado pola Asociación pola Recuperación da Memoria Histórica 28 de Agosto de Cangas do Morrazo, disposto cando o goberno cangués, aínda popular, nunca quixo recoñecer o nome dos Once. Alí, tamén, terá lugar ás sete desta tarde unha ofrenda floral con música e palabra.

?Era de madrugada? cando os outros dez cadáveres, ultraxados até na forma de asasinalos, foron levados ao centro da vila de Cangas, ao carón doutra fábrica (Cervera) para ser posteriormente atados, embarcados e fondeados como rizóns ao lado da fábrica de conservas Massó. Quixo o fado ou a fortuna que uns mariñeiros, probablemente da ardora, atoparan a cinco deles ao erguer un aparello. O resto non apareceu nunca.



Homes mortos do mar

?Querían facer pasar vergoña aos que non podían matar?. Antonio O Traila salvouse por unha amistá. Se cadra por iso, ducias de homes do mar foron soterrados preto das costas de vilas de todo o litoral de Galiza. En Cangas, Moaña, Bueu ou Vilagarcía, barcos de pesca alugados para a ocasión a fabricantes e armadores ou motoras de paseo postas a disposición por señoritos de Casino, transportaron os sindicalistas mariñeiros tras ser asasinados, para logo fondealos na ría atados aos grillóns de torrar peixe nas fábricas de conserva, ou a pandullos do balo. Algúns, caso dos coñecidos militantes da sociedade "La Fraternidad Marinera" moañesa, os irmáns Eugenio e Manuel Cancelas, José Paz Pena e Cándido Giráldez, asasinados polos falanxistas de Marín e logo guindados ao mar dende o pesqueiro "Ave sin Puerto", non apareceron máis?.

Folga e fame en Cangas

Sería unha falta de respecto buscar unha xustificación histórica á represión brutal en Cangas contra mariñeiros, canteiros ou membros doutros sindicatos. Non existe tal. Mais si que é significativo un anaco da historia para comprender por que a represión contra Os Once non foi só cousa 'política', senón tamén de vinganza contra os que, no 1934, decidiron facer unha folga contra os abusos dos ricos: armadores, herdeiros doutros ricos, capitalistas con ansia de sangue...

Imos, daquela, ao ano 1930. Pasou o crac do 1929. Conta Xerardo Dasairas no libro 'Memorias da Segunda República en Cangas' que, alén da desfeita bolseira, a ?crise pesqueira causada pola caída de prezos da sardiña desemboca no aumento da pobreza, das enfermidades, do paro e, xa que logo, dos conflitos sociais na vila?.

?Non tiñamos que comer, os armadores botaron a miles de mariñeiros e iban con catro ao mar?, lembrou Antonio. ?Despois, os que aínda traballaban, deixaron de cobrar e os armadores quitáronlles o quiñón? -cantidade de peixe que se repartía entre os mariñeiros ademais da 'nómina'- ?e foi unha miseria... unha miseria?.

No libro, Xerardo Dasairas enumera: en febreiro de 1936 había 2000 desempregados na vila; en abril-xuño do mesmo ano Cangas rexistrou un total de 7.100 parados. O sindicalismo mariñeiro medrou co fermento da fame e o odio que os ricos armadores comezaba a aflorar nos carreiros e bares da vila. Comezou unha folga que durou nove meses na vila de Cangas. ?Asaltamos o barco da fariña? -que viña desde Vigo- ?e non había nin para facer o pan [...] andábamos polo monte para buscar leña para quentar a casa, non había nada que comer?.

Mais os armadores non ían deixar de gañar a súa parte, polo que, segundo relatou a esta redactora O Traila, ?ían a buscalos por aí, a Vigo ou en Cangas [...] e eses foron os esquiroles?. De súpeto, un levantamento falanxista espallado polo Estado. Os falanxistas, insistimos, contaron co apoio dos conserveiros Cervera, Bolívar, Massó, Paganini e Montemerlo e outros. ?Os esquiroles que nos venderon?. ?Apunta, non deixes de apuntar e que todo o mundo saiba o que pasou en Cangas?, rematou de contarme Antonio.

?Á luz da lúa e das estrelas, a travesía quedaba detida no medio da ría. Uns certeiros disparos desfechados na caluga acababan entre insultos coa vida dos homes (....)?.


* grazas a Antonio O Traila, de Cangas do Morrazo, ex mariñeiro e finado en maio
"Apunta, non deixes de escribir, que todo o mundo saiba o que pasou en Cangas"
Comentarios (1) - Categoría: historia - Publicado o 01-09-2008 01:49
# Ligazón permanente a este artigo
'As nacións tamén inventan a súa infancia'
Miguel-Anxo Murado

César Lorenzo Gil . Miguel-Anxo Murado (Lugo, 1965) acaba de publicar 'Otra idea de Galicia' (Debate), un ensaio histórico divulgativo que nace para explicarlles a idiosincrasia galega aos foráneos pero acaba sendo unha ferramenta útil para recordarnos a nós mesmos quen somos.



Otra idea de Galicia naceu como un libro de encargo. Cambia iso a maneira de enfrontalo?

É un libro de encargo pero iso non significa que eu non tivese interese en facelo. Todo o contrario, levaba anos querendo sentar a escribir unha historia de Galiza divulgativa. Por unhas cousas ou por outras ía sempre aprazando o proxecto e esta oportunidade foi un golpe de fortuna.

Non estamos afeitos a que Miguel-Anxo Murado escriba sobre Galiza.

Para min Galiza foi sempre unha obsesión. Intereseime sempre polo qué somos. Pode haber xente que pense que como non vivo en Galiza non teño interese pero ocórreme todo o contrario. Traballei abondo sobre o asunto e velaí o froito: un ensaio que é a un tempo divulgativo e interpretativo, onde en determinados temas dou claramente a miña opinión argumentada, a risco de trabucarme.

Haberá quen pense que os galegos non van encontrar nada de interese no libro.

Vaime ben finxir que son un observador neutral, un investigador que fala dos galegos en terceira persoa. Mais tamén escribín o libro pensando nos galegos; en dúas clases de galegos. Ao lector que rexeita os temas galegos por consideralos patrimonio do nacionalismo ou da esquerda quixen convencelos de que a identidade de Galiza é independente da ideoloxía. Estes son lectores que como renunciaron ao galego non tiveron acceso aos títulos clave sobre a nosa historia ou a nosa xeografía. E, ao mesmo tempo, co lector galeguista concienciado quixen dialogar sobre algúns clixés da nosa consciencia que penso que se deben revisar.

A divulgación non é un xénero moi cultivado. En troques fanse moitos estudos locais ou profundos en áreas minoritarias. A que se debe?

Coido que é unha consecuencia lóxica da separación entre creación literaria e investigación académica. Os historiadores son investigadores aos que non lles interesa desenvolver un estilo máis literario e dirixido ao lector. Os científicos sociais temen que os seus compañeiros non os tomen en serio ou lles chamen populistas ou vulgares. Non é unha crítica: o mundo da academia é así. O ensaio divulgativo precisa dunha técnica que enganche o lector; hai que empregar ?trucos? para lle fixar datos facilmente. Hai que pensar que moitos conceptos da nosa historia quedaron gravados desde o tempo de Vicente Risco ou Ramón Otero Pedrayo. Hoxe sabemos que son falsos pero para cambiar a percepción social sobre eses feitos debemos ser concisos, dar exemplos accesíbeis, converter a reflexión en narración. Por outra banda, os escritores de ficción non teñen unha grande interese pola ciencia, nin sequera pola historia ou a xeografía. Tamén teñen temores, neste caso a que non lles teñan respecto por non seren especialistas.

O libro quere vencer tópicos sobre Galiza e os galegos, pero non só os malos, tamén os bos.

Afortunadamente, estamos vivindo un momento de galegofilia no conxunto de España. Con todo, o ascenso do nacionalismo pode cambiar esa actitude, por contaxio con Euskadi e Catalunya. Os clixés da galegofilia non son malos pero ocultan unha especie de condescendencia. A min como autor do libro veume ben que Galiza non estea estigmatizada porque me dá certa vantaxe e complicidade co lector. Incluso esa simpatía fai que descubrir certos aspectos que seguro que eles non coñecían os faga máis permeábeis a asumilos e a comprenderen mellor a nosa identidade.

No libro vostede afirma que a reacción ante o naufraxio do Prestige sacou a luz a imaxe actual de Galiza fóra. Como historiador, pensa que aquel momento e a reacción do Nunca Máis explica o cambio político posterior?

Son escéptico ao considerar que hai relación entre Prestige e cambio político. Coido que o relevo na maioría parlamentaria tivo máis a ver co final do ciclo do fraguismo, por razóns biolóxicas e de desgaste. Pero si me interesa moito como aquela catástrofe natural se viviu fóra de Galiza. O papel que a visión española lle dá ao noso territorio é de reserva natural paisaxística e sociolóxica pero iso non vai acompañado de ningunha protección. Quérese que Galiza sexa un lugar de vacacións que garanta os tópicos da vaca, a mariscada e a gaita. Un parque temático con hórreos e medas de palla onde os galegos son simplemente figuríns.

Vostede é un especialista en desvelar tradicións modernas que se disfrazan de antiquísimas. Hai algunha desas en Galicia ou ir ao Corpiño e a Santa Trega xa eran cousas que se facían hai cinco mil anos?

Non temos datos para saber desde cando exactamente a xente fai determinado ritual. O que si podemos deducir é que canto máis se defende a ?eternidade? dunha tradición máis probábel é que esta nacera hai pouco tempo. Por exemplo, as romarías naceron logo da recatolización de Galiza, en plena Contrarreforma após o Concilio de Trento (1545-1563). En calquera caso, que as tradicións sexan inventos non significan que non sexan reais. É dicir, se unha sociedade toma por bos trazos de identidade e dálles rango de verosimilitude, ao final eses conceptos inflúen nas súas vidas e na súa autopercepción colectiva. Non hai que esquecer que cada un de nós inventa o seu pasado, reconstruímos o noso pasado, convertemos as lembranzas en mitos. Pois as nacións tamén inventan a súa infancia.

Un dos exemplos que dá de tradición moderna é a queimada.

Non temos o dato exacto pero a queimada inventouse como moi cedo na década do 1920. Hoxe está estendida e hai quen che aterca que o famoso esconxuro xa se coñecía na Idade Media. É un exemplo claro de folclore urbano. É non é malo. A historiografía galega, xa desde as súas orixes, baseouse na idea da melancolía, no sentimento de perda. Eu rexeito iso porque é falsa e pesimista. As tradicións evolucionan. Por exemplo, a gaita foi froito da globalización no seu tempo, cando había gaitas en toda Europa. E resulta que agora é unha característica propia nosa. Pensar que todo vai a peor crea conservacionismo e, polo tanto, conservadorismo.

A paisaxe, di vostede que se converteu nun mito.

É que pensar que a paisaxe de Galiza foi sempre igual é ridículo. Galiza é un dos territorios de toda Europa máis manipulados polo home. Cada metro cadrado de terra foi queimado, rozado, cultivado, vendido, comprado, partillado, aforado? Isto non xustifica agresión ningunha á paisaxe pero esa consciencia pola beleza do contorno existiu sempre. Igual que é estúpido atribuírlles aos galegos sensibilidades especiais, como o desmedido amor pola terra, tamén é unha parvada pensar que non teñen respecto pola harmonía natural.

Que aspecto da historia de Galiza pensa que está aínda sen tratar?

As relacións internacionais. A historiografía vinculounos sempre a España pero non a Europa. A nosa historia é moito máis universal do que parece. Insistir tanto na subordinación dentro de España acaba por minimizar os contactos que tivo pola súa conta. Por só pór un exemplo: Galiza foi fundamental no teatro xeoestratéxico da Europa do século XIV, cando Francia e Inglaterra competían polo control do Atlántico e a guerra dos Cen Anos se estendeu polo continente.


'Os momentos de prosperidade'

Vostede defende que a romanización galega non a fixeron os romanos senón os bárbaros.

A romanización foi unha paréntese na nosa historia. O sistema económico era tan alleo á nosa xeografía que fracasou rotundamente. Foi serodia, tanto que foron os bárbaros os que lle deron pulo ao latín. A influencia de Roma esaxerouse polo prestixio da súa cultura a partir do Renacemento. En Galiza, o seu máximo símbolo é a Muralla de Lugo, construída moi tarde e non se sabe moi ben para que.

A Idade Media abalou no imaxinario popular entre os Irmandiños e os reis de Galicia. Hai quen pensa que esta evolución ten moito a ver coa propia evolución do nacionalismo, do marxismo á toma de poder real.

Esa é unha das causas porque as ?modas históricas? teñen a ver moito co presente. Pero tamén foi fundamental a revisión do mito dos Irmandiños. Non foi unha revolución independentista senón unha revolta de artesáns, burgueses e fidalgos que demandaba protección do rei de Castela contra os abusos dos nobres. É anacrónico pensar en Galiza nos termos actuais nin caer na idea de que Galiza era o cerne de España porque crea unha incoherencia. O ideal é non proxectar ideoloxías do presente cara ao pasado.

No seu libro conta que Galicia tivo dous momentos de riqueza: o século XIII e o século XVIII. Por que non se mantivo a prosperidade?

O factor fundamental de pobreza foi a vinculación á economía peninsular. Galiza tiña que ter sido unha Holanda que usase o mar como único medio comercial porque o transporte por terra era practicamente imposíbel. Faltoulle a Galiza a independencia política para tomar as súas propias decisións económicas. A dinastía dos Habsburgo foi catastrófica en todos os aspectos. Arruinounos o deseño comercial e converteron o noso país en primeira liña de batalla de todas as guerras, que foron xustamente contra os nosos principais compradores, caso de Inglaterra. Pero non hai que ir tan lonxe: hai 30 anos Galiza era un país moi pobre. A prosperidade sempre estivo relacionada co autogoberno.

No libro hai personaxes históricos moi criticados, por exemplo Vicente Risco.

Converto a Risco nun símbolo, en oposición a Castelao, dun modelo de nacionalismo, que non se chegou a desenvolver, de ultradereita, de carácter étnico. O que triunfou, o de Castelao, é democrático e socializante. De todos os xeitos, recoñezo que con Risco tiña unha débeda pendente porque me pareceu un personaxe inquietante xa des que lle lin O porco de pé.

A figura de Ramón Piñeiro cobrou actualidade coa homenaxe do Día das Letras 2009.

Pasados os anos, podemos dicir que no seu momento Piñeiro fixo o máis lóxico. Hai que ter en conta as circunstancias daquel tempo. As súas decisións non foron esenciais na evolución do nacionalismo xa que o galeguismo da década do 1930 morreu coa guerra. O BNG reclámase herdeiro daquela ideoloxía pero a herdanza é unicamente espiritual. En troques, a estratexia de galeguizar o mapa político piñeirista serviu para que fose o PP quen aprobase a Lei de Normalización Lingüística, unha norma tan deostada agora pola dereita. Xa no persoal, eu empecei a escribir en galego en parte grazas a el, que me animou moito a facelo.

Esta colección de Debate quere abrir un pouco a fiestra das nacións periféricas en Madrid. E nesas aparece o Manifesto pola Lingua Común.

O manifesto é unha manobra para darlle visibilidade ao partido de Rosa Díez, que é unha forza maioritariamente vasca pero que curiosamente ten o seu celeiro de votos en Madrid. Penso que foi un fracaso porque tivo menos adhesións que apoios recibiu a propia Díez nas eleccións, o cal é significativo. Eu son optimista e entendo ese manifesto como unha reacción ao avance da normalización lingüística. Contra un idioma morto non se piden sinaturas. No fondo mantense a idea das dúas Españas. É a España republicana a que ampara o dereito dos nacionalismos. É a esquerda española a que rexeita a belixerancia e propón o diálogo.
'As nacións tamén inventan a súa infancia'
Comentarios (1) - Categoría: historia - Publicado o 25-08-2008 13:22
# Ligazón permanente a este artigo
1 [2]
© by Abertal

Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0