Malmequer


Pandereiteir@s e festeir@s da beira atlántica da Galiza


Malmequer
malmequer.vigo@gmail.com
 GAVETAS
 OS SERÁNS (Sección de consulta)
 FOTOS PARA A HISTORIA
 LIGAZÓNS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

Cancioneiros
Celebrando o 40 aniversario do seu nacemento, a Fundación Pedro Barrié de la Maza decidiu poñer en marcha o Proxecto Cancioneiros, unha iniciativa centrada na reedición crítica de dous dos máis importantes cancioneiros galegos (o de Torner e Bal y Gay e o de Casto Sampedro). Ese Proxecto da Fundación Barrié inclúe tamén a convocatoria do concurso Festival Folk Cancioneiros, dirixido a grupos e solistas que presenten un 25% de repertorio recollido dalgún deses cancioneiros. O prazo de presentación das gravacións remata o vindeiro 16 de decembro

Carlos Villanueva. O Catedrático de Música da USC é o responsable do estudo crítico da reedición do cancioneiro

O primeiro dos cancioneiros en ver de novo a luz editorial é o compilado polo investigador asturiano Eduardo Martínez Torner e o musicólogo lucense Xesús Bal y Gay, unha das obras de referencia imprescindible para todos os interesados na música tradicional galega. O responsable do estudo crítico desta reedición foi o Catedrático de Música da Universidade de Santiago de Compostela, Carlos Villanueva Abelairas, con quen falamos da axitada historia dese Cancioneiro.

Cando recibiches o encargo de preparar o estudo crítico desta reedición do Cancioneiro de Torner e Bal y Gay ¿como te sentiches?

Moi feliz e ilusionado porque o ofrecemento dun traballo destas características é, para calquera investigador, como un doce moi apetitoso; é un traballo que permite mergullarse nun tema tan marabilloso como o trasfondo do cancioneiro, poñendo ao descuberto moitos aspectos da propia historia de Galiza. Eu xa levaba tempo traballando con materias de Bal y Gay e cando me ofreceron levar adiante este proxecto foi como un agasallo. Defínoo como un agasallo porque non foi algo que eu propuxera, senón que a iniciativa partiu directamente da Fundación Pedro Barrié de la Maza e da súa directora, Marta Rey, que foi quen decidiu reeditar o Cancioneiro coincidindo co 40 aniversario da propia fundación.

Sitúanos no tempo a orixe deste cancioneiro.

O traballo de compilación do cancioneiro foi encargado no ano 1928 a través do Centro de Estudos Históricos, no que investigadores como Menéndez Pidal (entre outros) se dedicaban principalmente a traballos filolóxicos. De aí sae a oferta, a Martínez Torner e Bal y Gay, dunha bolsa de estudos para recoller material folclórico durante cinco anos e editar posteriormente ese material nun cancioneiro.

Fálanos das figuras deses dous investigadores responsables da compilación, comezando pola de Torner.

Martínez Torner era o xefe do equipo e tiña unha moi dilatada experiencia, era mestre do Conservatorio de Madrid e contaba coa experiencia de moitos anos traballando no tema dos cancioneiros; non soamente en Asturias, onde foi o responsable do Gran Cancioneiro da Música Popular Asturiana, senón que xa levaba bastante tempo traballando con Menéndez Pidal na recolla de romances e cancións, que eran o seu tema estelar. Foi unha persoa moi interesante, xa que non posuía soamente unha gran sabedoría como investigador senón que, ademais, era un home moi implicado socialmente. Torner consideraba que a música tiña que estar intimamente unida á divulgación; de tal xeito que á súa figura están ligadas as edicións de cancioneiros infantís para escolas, moitos arranxos sinxelos de música para formacións corais populares e mesmo o traballo das Misións Pedagóxicas, creadas no ano 1935 pola II República Española e nas que foi o responsable das actividades musicais. Ademais, estaba implicado coa Institución Libre de Ensinanza e penso que era un home cunha personalidade, social e política, moi fonda.

Fálanos tamén da figura de Xesús Bal y Gay.

O mentor de Bal y Gay foi López Suárez. El foi quen llo presentou a Martínez Torner e os puxo a traballar xuntos, cando Bal y Gay comezaba as súas actividades musicais. Rapidamente este último foi avanzando no traballo de investigador, sobre todo no tema dos criterios da investigación, e en moi pouco tempo puxéronse ao mesmo nivel en canto ás achegas. Ese crecemento da figura de Bal foi causa do distanciamento entre os dous responsables do cancioneiro; por cuestións máis intelectuais que persoais, xa que os dous traballaban nunha mesma liña de tipo ideolóxico.

Ese progresivo distanciamento entre eles, ¿ata que extremos chegou?

Ata a separación definitiva no ano 1932. Martínez Torner quedou entón como encargado da edición dos materiais pero, lamentablemente foi abandonando o tema pouco a pouco e o cancioneiro non se chegou a editar ata o ano 1973.

Por causa da Guerra Civil tanto Torner como Bal y Gay tiveron que marchar ao exilio, a países distintos, pero non puideron levar consigo a totalidade dos materiais recollidos. Un gran número de fichas da investigación foron atopadas posteriormente por casualidade, ¿non?

Así é, ata o ano 1938 non se tivo noticia delas e foron rescatadas en Madrid por Higinio Anglés. Tal como narra Bal y Gay nas súas memorias, cando Higinio recollía os últimos papeis do Centro de Estudos Históricos achegóuselle un bedel preguntando: "¿que facemos con estes papeis? ¿tirámolos?". Eses "papeis" eran boa parte do ficheiro da investigación e o propio Higinio levounos ao Instituto de Musicoloxía de Barcelona.

¿E a partir de aí?

Ata o ano 1949 non se lle puido comunicar a Bal y Gay que as fichas foran recuperadas e que as tiña a súa disposición se desexaba retomar o proxecto de publicación do cancioneiro. Pero non foi ata o ano 1968 cando Filgueira Valverde recolleu o ficheiro e o levou a Madrid, para que Bal y Gay puidera retomar o traballo reunindo as fichas que el mesmo conservara coas que foran rescatadas. Neste punto hai que comentar que as fichas que Martínez Torner levou con el para o exilio aínda hoxe non foron atopadas.

Nesta reedición do Cancioneiro reúnense nun mesmo volume as dúas partes nas que foi editado, por fin, no ano 1973. Aquela edición en dous volumes, ¿a que foi debida?

Esa era unha obsesión de Filgueira Valverde, que tiña manía por aquilo de "burro grande, ande ou non ande". Sempre lle gustaron as edicións en tamaños moi grandes, a de 1942 do Cancioneiro de Casto Sampedro (que tamén foi da súa responsabilidade) tina tamén un tamaño moi pouco práctico, con moitos espazos en branco, para o traballo cotián con el. O manexo dese tipo de volumes resulta moi incómodo á hora de situalos nun atril ou de facerlles unha fotocopia. Nesta nova edición reúnese todo o cancioneiro e redúcese o tamaño a un 80% do que foi a primeira edición.

O obxectivo dunha obra destas características ¿cal é?

Na época na que se encargou a primeira edición existía unha profunda ideoloxización do que era un cancioneiro, había un trasfondo de rexeneracionismo e un desexo de salvar o que estaba en risco de desaparecer. Esa era a obsesión de Xesús Bal, que non se perderan cousas sen rexistralas por escrito; para el, un vello que morría era unha memoria que desaparecía. Pero na actualidade, este tipo de cancioneiros poden servir tamén para que xentes doutras latitudes, doutras culturas, coñezan a fabulosa riqueza do folclore galego. Penso que a posibilidade de acceso a este tipo de obras non precisa de ninguha escusa, senón que é unha obriga da nosa sociedade.

Máis información e bases do Concurso Festival Folk Cancioneiros en: www.fbarrie.org

www.elcorreogallego.es
Comentarios (0) - Categoría: Novas - Publicado o 10-12-2007 23:57
# Ligazón permanente a este artigo
Chuza! Meneame
Deixa o teu comentario
Nome:
Mail: (Non aparecerá publicado)
URL: (Debe comezar por http://)
Comentario:
© by Abertal
free web counter

contador de malmequeriáns dende o 1 de marzo 2007








Galiza

Malmequer